टॅलीनामा !

जेव्हा गाढवच गीता वाचते !

2012-01-09T22:08:00.000+05:30

गाढवापुढे वाचली गीता, कालचा गोंधळ बरा होता ! अशी एक मराठी म्हण आहे. कालचा गोंधळ बराच बरा होता असे म्हणायची वेळ मेघनाद देसाई नामक गाढवाने आणली आहे ! या गाढवापुढे कोणी गीता वाचली नाही तर त्याने स्वत:च ती वाचली आहे ! नुसती वाचली नाही तर तिचे सार पण त्यांना समजले आहे ! गीतेचे सार काय तर “प्रत्येकाने मैदानात यावे व एकमेकांना मारून टाकावे” ! गीतेने कर्मयोग सांगितला की ज्ञानयोग हे अनेक विद्वांना हयात घालवूनही समजले नाही ! त्यासाठी अनेक ग्रंथाची रचना झाली. जवळ जवळ प्रत्येक भाषेत गीतेचे भाषांतर झाले आहे. हिंदूच नव्हे तर अनेक धर्माच्या लोकांनी गीतेचा अभ्यास केला आहे व गीतेमुळे आपल्या आयुष्याला दिशा मिळाली असे नमूद केले आहे. मेघनाद देसाई यांनी मात्र या सगळ्यांवर कडी केली आहे. गीता हिंसाचाराला महत्व देते, युद्धाचा प्रचार करते असा जावईशोध त्यांनी लावला आहे. बरे या संशोधनाचा वापर त्यांनी केला आहे तो महात्मा गांधीच्या अहिंसकपणाला आव्हान देण्यासाठी ! गांधीजी भगवत्गीतेला मानत, गीता हिंसेचा प्रसार करते , मग गांधीजी अहिंसक कसे ? असा प्रश्न मेघनाद देसाईंना पडला आहे.

मेघनाद देसाईंनी कोणा गाढवाकडून गीता शिकली याचा काही सकाळच्या (८/१/२०१२) बातमीत उल्लेख नाही तेव्हा या गाढवानेच गीता वाचली व थेट ती युद्धखोरांचे बायबल असल्याचा शिक्का मारून मोकळे झाले ! कदाचित हे त्यांचे संशोधन वाचूनच सैबेरीयात गीतेवर बंदी घालायची मागणी पुढे आली असावी.

मुळात गीतेतील विचार कोणाचा ? महाभारतीतल कृष्णाचा ? नाही. ती जरी लिहिली गणपतीने तरी त्याला ती डीक्टेट करीत होते महर्षि व्यास ! अनेक विद्वानांना गीता घुसडलेली वाटते. अनेकांना कृष्ण व अर्जुन नुसते निमित्तमात्र आहेत, जगद्गुरू व्यासांनी गीता , जी वेदांचे सार आहे, सामान्यांपर्यंत पोचविण्यासाठी त्यांची योजना केली आहे. ऐन युद्धात असा काही प्रसंग घडला असेल असे संभवत नाही. आचार्य विनोबा भावे यांनासुद्धा तेच वाटते. गीतेच्या निमित्ताने व्यासांनी वैदीक तत्वज्ञानाचे सार सादर केले आहे. आत्म्याची अमरता, स्वधर्माप्रमाणे कर्माचरण, कर्म करताना फळाची अपेक्षा न ठेवता उत्तम कर्म करणे, व हे सर्व अभ्यासाने व संयमाने साध्य होते. देव मुर्तीतच नाही तर निसर्गात जे जे भव्य-दिव्य, उद्दात्त आहे अशा सर्व ठीकाणी आहे हे ही सांगितले आहे. एक तर माझ्यावर सर्व सोपवून निर्धास्त रहा किंवा जी जबाबदारी तुमच्यावर आहे ती उत्तम प्रकारे पार पाडा, बाकी काय ते मी बघून घेतो अशी हमी दिलेली आहे ! अशी गीतेची सरळ साधी शिकवण आहे. गीतेत हिंदू हा शब्द कोठेही नाही ! ही शिकवण समस्त मानवजातीसाठी आहे.

महाभारतात गीता घुसडण्यासाठी सुह्रदांना बघून अर्जुन शोकाकुल होतो, त्याचे धनुष्य गळून पडते, मेलो तरी चालेल पण स्वकीयांना मारून मिळणारे राज्य नको असे तो बोलू लागतो, असा प्रसंग केला गेला आहे. युद्धाला तो घाबरत असावा असे समजून कृष्ण त्याला गांडू अशी शिवी हासडतो पण अर्जून त्याला भीक घालत नाही व कृष्णालाच पट्टी पढवू लागतो तेव्हा त्याचा मोह नष्ट करण्यासाठी कृष्ण गीता सांगायला सुरवात करतो असा तो सगळा सीन आहे ! गीतेत जे काही करायचे ते समजून उमजून, पुर्ण ज्ञान प्राप्त करून करा असेही सांगितले आहे. “सम्यक विचार करून काय तो निर्णय घे “ असे कृष्णाने अर्जुनाला समजाविले आहे. युद्ध कर असे थेट सुरवातीला सांगितले असले तरी सगळा उपदेश करून झाल्यावर मात्र “तुला पटेल तसे कर” अशी मुभा त्याला दिलेली आहे. अर्जुनाने त्याचा सोयिस्कर अर्थ काढून युद्ध केले, ते जिंकले व त्यानंतर राज्यपद सुद्धा अगदी म्हातारा होइपर्यंत भोगले ! आता अर्जुनाला सुद्धा गीता समजली नाही असा याचा अर्थ काढायचा का ? खरेच जर त्याला संन्यासी व्हायचे होते तर युद्ध जिंकायचे कार्य सिद्ध झाल्यावर त्याला संन्यास घ्यायला कोणी अडविले होते ? या सर्वांवर कळस म्हणजे कृष्णाच्या परीवाराला द्वारकेवरून परत आणायच्या वेळचा आहे ! कृष्णाने देह सोडल्यावर अर्जुनाला निरोप देताना आपली अंतिम इच्छा कळविली होती. ती म्हणजे द्वारका आता नाश पावणार आहे, यादव कुलच नष्ट होणार आहे तेव्हा माझ्या परिवाराला इंद्रप्रस्थाला घेवून ये ! आपल्या जिवलग मित्राची ही अंतिम इच्छासुद्धा अर्जुनाला पुर्ण करता आली नाही. द्वारकेवरून इंद्रप्रस्थाकडे वाटेवर चोरा-टोरांनी त्यांच्यावर हल्ले केले. मित्र शोकाने व्याकूळ झालेल्या अर्जुनाला राज-परिवाराचे रक्षणही करता आले नाही ! साक्षात कृष्णाकडून गीता ऐकलेल्या अर्जुनाची अशी संभ्रमावस्था झाली असती का ? तेव्हा अर्जुन व कृष्ण हे निमित्तमात्र होते ! तेव्हा हिंसा कर म्हणून गीता सांगितली गेली या दाव्यात काही अर्थच राहत नाही.

मेघनाद देसाई या गाढवाला नक्की काय सिद्ध करायचे आहे ? गांधीची अहिंसेवरील निष्ठा संशयास्पद होती हे की गीता हिंसेचा संदेश देते हे ? या दोन्ही गोष्टींची अजब गुंफण करून या गाढवाने भलतेच तर्कट लढविले आहे !

बायकोच्या नावाने ओळखले जाणारे पुरूष !

2011-12-11T18:11:00.000+05:30

१० डिसेंबरच्या बहुतेक सर्वच वर्तमानपत्रात मध्य रेल्वेने अर्धा पानी रंगीत जाहिरात दिली आहे. अमरावती या रेल्वे स्थानकाचे आदर्श स्थानकात रूपांतर करण्यात आले आहे. भारताच्या पहिल्या महिला राष्ट्रपति श्रीमती प्रतिभा देवीसिंह पाटील यांच्या शुभहस्ते आदर्श रेल्वे स्थानकाच्या उद्घाटनाबरोबरच अमरावती-तिरूपती एक्सप्रेसचा शुभारंभ सुद्धा होणार आहे. या कार्यक्रमाला अनेक थोर थोर नेत्यांची उपस्थिती आहे व त्यांची नावे व पद सुद्धा जाहिरातीत अगदी ठळकपणे दिले आहे. जसे, राज्यपाल, महाराष्ट्र श्री. के शंकरनारायणन, केंद्रीय रेल्वे मंत्री श्री. दिनेश त्रिवेदी, श्री. अजित पवार, उप-मुख्यमंत्री ते अगदी पार सदस्य, विधान परिषद डॉ. रणजित पाटीलांपर्यंत सर्वाची मांदीयाळी आहे. एकच नाव असे आहे की त्याची काही ओळख दिलेली नाही, ते म्हणजे डॉ. देवीसिंह शेखावत !

ताईंचे नाव राष्ट्रपतिपदाच्या उमेदवार म्हणून जाहिर होईपर्यंत त्या शेखावत आहेत हे महाराष्ट्रात अगदी कोणाकोणाला ठावून नव्हते, अपवाद मान. पवार साहेब ! पवार साहेबांनी हा गौप्यस्फोट करून दोन शेखावतांत झुंज लावून दिली होती. तेव्हा डॉ. देवीसिंह शेखावत हे प्रतिभाताईंचे यजमान आहेत हे सर्वाना समजले ! डॉक्टर साहेबांना आपसूकच राष्ट्रपतिंचा नवरा अशी भारदस्त ओळख मिळाली. आपल्या पुरूष प्रधान व्यवस्थेत स्त्रीया बहुदा मम म्हणायचेच काम करीतात. लग्न झाल्यावर स्त्री आपसूकच पाटलीण, वकिलीण, इनामदारीण, मामलेदारीण,तलाठीण अशी होतच असते, तसे पदनाम मिरवायला तिला अभिमानच वाटतो पण डॉ. देवीसिंहाच्या बाबतीत मात्र जरा उलटेच झाले ! त्यांची बायकोच भारताच्या सर्वोच्च पदी विराजमान झाली. राज शिष्टाचाराप्रमाणे राष्ट्रपतिचा नवरा म्हणून सर्व सुख-सोयी, मान-मरातब त्यांच्या चरणी लोळू लागले. दिल्लीतील वर्तुळात त्यांच्या मानापमानाच्या अनेक कथा चघळल्या जात असतात, बायकोमुळे आलेल्या पदाचा बडेजाव ते अगदी झोकात मिरवीत असतात. पण आपली ओळख अमकीचा नवरा अशी आहे हे काही त्यांच्या पचनी पडले नसावे. एरवी महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री पंढरपूरला शासकिय पूजा करतात तेव्हा पेपरात येणार्या फोटोत त्यांच्या पत्नीचा “सुविद्य पत्नी” असा उल्लेख आपण अनेकदा वाचला असेल. लष्करात बड्या अधिकार्याबरोबर त्याची सुविद्य पत्नी असतेच असते व बहुदा तिच्याच हस्ते उद्घाटन केले जाते. डॉ. शेखावत राष्ट्रपतिंचा नवरा म्हणून सर्व सुविधा घेत असतात, मग तसे पेपरात जाहिरपणे छापण्यात त्यांना संकोच का वाटावा ? त्यांचा पुरूषी अहंकार दुखावत असेल तर खुशाल त्यांनी घरी बसावे ! राष्ट्रपति बायकोबरोबर मिरवायला तर हवे पण स्वत:चा पुरूषी अहंकार सुद्धा जपायला हवा, हे वागणे काही बरोबर नाही !

जाता जाता – भारत सरकारच्या वतीने जगातील सर्व देशांना आपल्या देशातील अती महत्वाच्या व्यक्तींची एक यादी पाठविली जाते. हाताच्या बोटावर मोजता येतील अशा या व्यक्तीत एक नाव आहे रॉबर्ट वढेरा ! हा कोण तर प्रियांका गांधीचा नवरा, ही कोण तर सोनिया गांधीची मुलगी, आता या सोनिया गांधी कोण तर स्व. राजीव गांधींची पत्नी, हे राजीव गांधी कोण तर स्व. इंदीरा गांधी यांचे सुपुत्र ! आता तरी ओळख पटली ना ? आता सदानंद सुळे कोण ते तुम्हीच शोधा !

जेन्टसच्या डब्यातले पुरूष , हिजडा व “तो” !

2011-11-26T13:24:00.000+05:30

नेहमीसारखेच काम संपवून घरची वाट धरायला त्याला पावणे सहा वाजले. आता कितीही धावपळ केली तरी ६:०२ चीच लोकल मिळणार होती. तो जेव्हा सीएसटीमच्या फलाटावर नेहमीच्या टोकाला आला तेव्हा नेहमीप्रमाणेच ५:५८ ची मात्रूभूमी स्पेशल फलाटाला लागली होती. पुरूष प्रवासी नेहमीसारखेच त्या लोकलच्या नावाने बोटे मोडत होते. कशाला पाहिजे महिला स्पेशल ? हार्बरवर तर तिची काहीच गरज नाही ! यातले निदान एरवी महिलांसाठी असलेले डबे तरी पुरूषांसाठी ठेवायचे ! नेहमी हे ऐकून त्याला त्याचे हसू सुद्धा येते नव्हते ! महिला लोकलला गर्दी खूपच कमी असते हे जरी मान्य केले तरी जेन्टस मंडळीनी एवढा शिमगा करायची काही गरज नव्हती. त्यात तुमच्याच आया, बहीणी, बायका असणार आहेत ना ? पोचल्या जरा निवांत बसून घरी तर घरी गेल्यागेल्याच तुमच्या हातात वाफाळता चहाचा कप पुढे करीत असतीलच ना ? काही टवाळके उगीच महिला डब्यात घुसून आपण अनभिन्य असल्याचा आव आणत होते व आतील महिला प्रवाशांनी “उतरो, ये लेडीज स्पेशल है” असा गलका केल्यावर उगीच “”असे का ?” असे चेहर्यावर भाव आणून उतरत होते व आपल्या दोस्तांकडून टाळी घेत होते ! लेडीज स्पेशल सुटत असतानाच ६:०२ ची पनवेल फलाटात शिरली. सगळे जेन्टस जागा मिळविण्यासाठी पवित्रा घेवून उभे राहिले. नेहमीसारखेच उतरू पाहणारे प्रवासी त्यांच्या प्रवाहापुढे अगतिकपणे आत रेटले गेले. धडाधड आधी वार्याच्या दिशेच्या खिडक्या, मग उरलेल्या खिडक्या, मग दूसरी, तिसरी सीट, मग चवथा बसू पाहणार्याची कोंडी असे रोजचे जेन्टस डब्यातले खेळ सुरू झाले. त्याला मात्र जागा पटकवायची घाई केव्हाच नसायची. सगळे उतरले की तो अगदी निवांतपणे गाडीत चढत असे. चवथी किंवा नववी सीट सोडून कोणतीही जागा मिळाली तरी त्याला चालायची. एरवी तो दोन सीटच्यामध्ये खिडकीजवळ आपल्या पायावर उभा रहात असे. आजही तो असाच उभा राहिला व गंमत म्हणजे मोठ्या खिडकीजवळचा प्रवासी, ज्याला खरे म्हणजे उतरायचे होते तो सावकाश तिथून उठला. त्याला काहीही धडपड न करता ती खिडकी मिळाली म्हणून धक्काबुक्की करून आत शिरलेल्यांचा नुसता जळफळाट झाला ! गाडी सुटताच त्याने आपल्या घरी मेसेज पाठवला व मोबाइलचा इयर-फोन कानाला लावून , डोळे मिटून तो श्रवणानंदात तल्लीन झाला !

मशीदबंदरला झालेल्या गलक्याने त्याची तंद्री भंग पावली. एक महिला खुप सामान-सुमान घेवून त्या डब्यात कशीबशी शिरले होती व दाराजवळ उभ्या असलेल्या जेन्टस प्रवाशांचे धक्के खात खात ती आत यायला बघत होती. जेन्टस चांगलेच खवळले होते. लेडीज स्पेशल गेली त्यात का नाही गेली ही बया, लेडीज डब्यात का नाही गेली असे अनेक प्रश्न तिला उद्देशून केले जात होते. ती अगदी कानकोंडी झाली होती. एकाने तर धक्के खायची अशा बायकांना हौस असते असेही एकाला कुजबुजत सांगितले. लेडीज डब्यात यांना बसायला मिळत नाही म्हणून त्या जेन्टसमध्ये शिरतात कारण इकडे त्यांनी कोणीतरी हमखास बसायला देणार हे ठावूक असते, असाही एकाने टोला लगावला. त्याला मात्र हे सहन झाले नाही. त्याने खुणेनेच तिला आपल्याकडे बोलावले. आपली सीट तिला बसायला दिली.
तिचे सामान रॅकवर लावून दिले व काही केलेच नाही अशा अविर्भावात परत गाणी ऐकण्यात गुंग झाला. डब्यातल्या जेन्टसमंडळींना हा प्रकार अजिबात सहन झाला नाही, ती पार खिडकीजवळच बसल्याने त्यांना आता तिच्या अंगचटीला जाता येणार नव्हते. त्यांच्या दृष्टीने तो एकतर नामर्द तरी होता नाहीतर सुमकोंबडी ! आधी त्याच्या बाजुला बसलेला जाडजुड माणूस चांगलाच भडकला होता. एकतर त्याला आधी घुसून सुद्धा खिडकी मिळाली नव्हती, या येड्याला नशिबाने मिळाली तर त्याने तिकडे बाई बसविली म्हणून तो सतत धुमसत होता. आसपासच्या लोकांना कुसकट नासकट बोलून हशा घेत होता. तो मात्र निश्चल होता. तिला मात्र हे आता सहन झाले नाही. उभ्या असलेल्या त्याला तुम्ही बसा, माझ्यामुळे उगीच तुम्हाला त्रास, मला व्यवस्थित उभे रहाता आले तरी पुरेसे आहे म्हणून ती उभी राहू लागली. त्याने हसतच तिला बसून रहायला सांगितले. बोलणार्यांना बोलू देत, मला पर्वा नाही असे त्याने अगदी बेधडक सांगून टाकले. त्या दोघांच्या आता चक्क गप्पा सुरू झाल्या. त्यांना असे मोकळेपणे बोलताना बघून जेन्टस डब्यातल्या पुरूषांचा अगदी तिळपापड झाला ! ती बाई चालू असणार व तो सुद्धा सुमकोंबडी असल्याचा त्यांचा अंदाज अगदी बरोबर आला होता !
गप्पात कुर्ला येत आहे याची तिला आठवण नव्हती पण तो सावध होता. चुनाभट्टी सुटताच त्याने तिला सामान खाली काढून दिले व उतरायला तयार केले. तिने हसून त्याचे आभार मानले ! जेन्टसमध्यल्या नियमाप्रमाणे खिडकीजवळची जागा आता त्यालाच मिळायला हवी होती पण जाड्याने लगेच तिकडे सरकून घेतले. बाईला बसायला देता ना ? मग रहा उभेच ! त्याने ती शिक्षा हसत हसत स्वीकारली ! दांडगोबा जाड्या सगळ्यांच्याच कौतुकाला पात्र ठरला होता. याला म्हणतात पुरूष !

चेंबूर सुटताच डब्याच्या कोपर्यातुन एक हिजडा टाळ्या वाजवित येवू लागला. त्याच्या टाळ्यांचा लयबद्ध आवाज कानावर पडताच जेन्टस डब्यातले वातावरण पार बदलले. अनेकांना झोप आली, अनेक कावरेबावरे झाले, अनेकांनी पेपरात तोंड खुपसले, यातले काहीच करू न शकणारे खिषात सुटे पैसे आहेत का याचा तपास करू लागले. डब्यात एकदम खामोशी पसरली. फक्त हिजड्याचा टाळ्यांचा आवाज व त्याचे गेंगण्या आवाजातले “निकाल ना रे पाच दस रूपया” ! हिजड्याने त्याला हात लावायच्या आधीच त्याने हिजड्याकडे अशा काही नजरेने बघितले की हिजडा त्याच्या वाटेला गेलाच नाही. खिडकीजवळचा जाडा मात्र हिजडा जवळ उभा राहताच पार गर्भगळीत झाला ! त्याला अगदी घामच फुटला ! हिजड्याने त्याच्या गालाला हात लावताच त्याने खिषात हात घालून लागेल ती नोट त्याच्या पुढे केली. पण हिजड्याने त्याचे पाणी ओळखले होते. “सेठ, इतनाही ? और एक नोट निकाल ना ? असे लडीवाळपणे म्हणताच तो खिसे चाचपू लागला. त्याची ही अवस्था बघून त्याला मात्र अगदी आनंद झाला. त्याने थेट त्याला ऐकविले “बायकोला गजरा देताना तुझा हात आखडत असेल पण हिजड्यावर मात्र दौलतजादा करतोस ? वा रे मर्दा !” या त्याच्या बोलण्यावर तो पार खल्लास झाला ! “जेन्टस डब्यात बाई आली तर तुम्ही तिला हैराण करता पण एक हिजडा टाळी मारून तुमच्याकडून खंडणी वसूल करतो ! तो हिजडा नाही पुरूष आहे व तुम्ही सगळे पॅन्टच्या आतले हिजडे आहात ! असेल मर्दानगी तर द्या या हिजड्याला गाडीबाहेर फेकून. एकही हिजडा पुन्हा गाडीत चढायची हिंमत करणार नाही !” त्याच्या बोलण्याने अख्खा डबा सुन्न झाला. कानात गरम शिसे ओतावे तसे त्याचे शब्द त्यांच्या कानात शिरत होते पण बधीर मेंदूपर्यंत पोचत नव्हते !

गाडीने मानखुर्द सोडले व आता खाडी पार केल्यावर तब्बल ९ मिनिटांनी वाशी येणार होते. हिजड्याला असे बंड चालणार नव्हते. टाळी मारून मिळणार्या पैशावर तो का म्हणून पाणी सोडेल ? याच्या बडबडीमुळे धंद्यावर परिणाम होणार होता. हिजड्याने त्याला लगेच चॅलेंज केले “ अबे, खुद तो एक कवडी नही दिया , पब्लिक को कायकू भडकाता है ? अबे तुममे दम है तो फेक मुझे गाडी के बाहर.” मघाशी झालेल्या अपमानाने बिथरलेले पब्लिकसुद्धा “दिखानाबे तू कितना मर्द है” असे त्याला सुनवू लागले. तो सडसडीत होता पण हिजडा चांगलाच उंचापुरा होता. मारामारी झालीच असती तर त्याची हाडे मोडणार असा पब्लिकचा कयास होता व त्यांना सुद्धा असेच हवे होते. पब्लिक आपल्या बाजूला आहे असे लक्षात येताच तो हिजडा त्याला ओढून दाराकडे खेचू लागला. क्षणभर तो सुद्धा बावरला, असे काही घडणार असे त्याला अजिबात अपेक्षित नसावे. पण क्षणात त्याच्या चेहर्यावरचे भाव बदलले. काही एक ठाम निर्धार त्याच्या चेहर्यावर दिसू लागला. तो स्वत:च दाराच्या दिशेने सरकू लागला. हिजडा जोरजोरात टाळ्या वाजवित डब्यात सगळ्यांना धमकावित होता “कोई बीचमे आया तो मां कसम ----- “.द्द डब्यात सन्नाटा पसरला. दाराजवळ येताच दोघात जबर हातापाई झाली. एखाद्या फिल्ममध्ये दाखवितात तसे दोघे जिवाच्या आकांताने एकमेकांवर तुटून पडले. तो हिजड्याच्या लाथा-बुक्क्यापासून स्वत:चा आधी बचाव करत होता व संधी मिळताच त्याच्या वर्मावर एखादा आघात करीत होता. तो मार खाणार अशी पब्लिकची अपेक्षा पार धुळीला मिळाली. हिजडा प्रतिकाराने हादरला आहे हे लक्षात त्याने निर्णायक हल्ला केला. कोपराचा एक दणका देवून हिजड्याला त्याने दरवाजालगत अससेल्या पत्र्यावर दाबले, पाय आडवा घालून त्याने हिजड्याला जखडून टाकले, दोन्ही हाताच्या मुठी वळून त्याने वीजेच्या वेगाने हिजड्याच्या ओटीपोटीत पंच लगावायला सुरवात केली. हिजडा पार लोळागोळा झाल्यावरच तो थांबला. तो आता दरवाजाजवळ उभा राहिला व छाती भरून त्याने मोकळा श्वास घेतला. खाडीची बोचरी हवा त्याला सुखावून गली. त्याचा सगळा शीण गेला व तो अगदी प्रसन्न दिसू लागला. अनेक वर्षे लोकलमध्ये खंडणी वसूल करणार्या हिजड्यांना धडा शिकवायची त्याची इच्छा आज सफळ संपूर्ण झाली होती. याच आनंदात त्याने क्षणभर डोळे मिटले, आपल्या भोवतीच्या जगाचा त्याला अगदी पुर्ण विसर पडला.

एवढ्या वेळात हिजडा सावरला होता. आपण अजून ट्रेनमध्येच आहोत ही जाणीव त्याला झाली. त्याने आपल्याला बाहेर फेकून दिले नाही पण तो आहे तरी कोठे ? दरवाजात उभे असलेला तो “तोच” होता. डोळे मिटलेल्या त्याच्या चेहर्यावरचे समाधान बघून हिजडा पिसाळल्यागत त्याच्या दिशेने झेपावला. सर्व ताकत एकवटून त्याने त्याच्यावर एकच आघात केला व -----

हिजड्याचा खुनशी चेहरा बघताच डब्यातले जेन्टस अगदी गर्भगळीत झाले. आपण काय बघितले यावर त्यांचा विश्वासच बसत नव्हता. हिजड्याने सगळ्यांना धमकाविले “कोई भी कुछ बोलेगा नही, किसने कुछ देखाही नही, समझे ?” वाशी स्थानकात गाडी शिरत असतानाच तो उतरला. वाशीला ज्यांना उतरायचे होते ते सुद्धा पुतळ्यासारखे डब्यात खिळून राहिले होते. माणसांचा लोंढा डब्यात शिरला. डब्यात आधी काय झाले हे त्यांना कधी कळणारच नव्हते.

रेल्वे रूळालगत अड्डा असलेल्या गर्दुल्ल्यांना काहीतरी लोकलमधून पडलेले दिसले. अंधारात ते तसेच धडपडत त्या दिशेने निघाले. जरा चालल्यावर त्यांच्या कानावर मोबाइलची रिंगटोन ऐकू आली, लगेच त्यांच्या तारवटलेल्या डोळ्यात चमक आली. झडप घालून त्यातल्या एकाने मोबाइल ताब्यात घेतला व सिमकार्ड काढून फेकून दिले. काहीजण अजून थोडे पुढे गेले, त्यांना तो रूळात पडलेला दिसला. त्याच्या शर्टचे व पॅन्टचे खिसे उलटे-पालटे करून जे कामाचे होते ते त्यांनी काढून घेतले व बाकी पाकिट खाडीत भिरकावून दिले.

“ती” आता मात्र काळजीत पडली होती. मेसेज मिळून तर बराच वेळ झाला, एव्हाना हा घरी यायलाच पाहिजे होता. त्याचा मुलगा सुद्धा त्याला अधूनमधून रींग करीत होता. आधी काही वेळ रींग वाजल्याचा आवाज येत होता, आता तोही येणे बंद झाले होते. काय बरे झाले असेल ? मुलीला खात्री होती की बाबा खालीच आले असणार पण नेहमीसारखेच तहान-भूक विसरून जिन्यात कोणाशीतरी गप्पा मारीत असणार !

कालच्याच प्रसंगातला एकजण सकाळी लोकलमध्येच पेपर वाचत होता. अगदी आतल्या पानावरच्या “त्या” बातमीचे त्याला काहीच सोयरसुतक नव्हते. वाशी खाडी पुलावर लोकलमधून पडून कोणी मेला होता. त्याच्या शरीरावर ओळखीचे काहीच सापडले नव्हते. पोलीसांना ती आत्महत्या असावी असा प्राथमिक संशय होता. अर्थात तपास चालू होताच.

काल काही घडलेच नव्हते, कोणी काही ऐकलेच नव्हते, कोणी काही पाहिलेच नव्हते !

जेन्टसच्या डब्यात हिजडे टाळ्या मागून खंडणी वसूल करणारच होते व पॅन्टच्या आतले हिजडे ती गुमान देणारच होते, त्यांना अडविणारा कोणी मर्द शिल्लक उरलाच नव्हता !

--- पण थोबाड नाही फुटले !

2011-11-25T11:43:00.000+05:30

काल दिल्लीत एका तरूणाने केंद्रीय मंत्री व हेवीवेट नेते श्री. शरद पवार यांच्या थोबाडीत मारली. अर्थात पवारांना काही लागलेच नाही ! तो तरूण माथेफीरू होता एवढेच सांगून त्यांनी या प्रकरणावर पडदा टाकला ! राजकारणी किती संवेदनाशून्य झाले आहेत त्यासाठी हे एक चांगले उदाहरण आहे ! तुम्ही हात जोडा, जोड्याने मारा वा तोंडात मारा, हम नही सुधरेंगे ! गेंड्याच्या कातडीच्या राजकारण्यांना एका थपडीने काय होणार हो ? एकसे मेरा क्या होगा ? मिडीया नसता तर मुळात कोणी थोबाडीत मारलीच नाही असा खुलासा झाला असता ! त्या तरूणाने पवारांच्या कृषी-धोरणाचे कौतुक म्हणून गालगुच्चा घेतला असता असेही छापून आले असते ! असो !

पप्पु कलानीला पोलिस कोठडीत होणार्या मारहाणीने (की नुसत्या कल्पनेने ?) कळवळणारे तसेच दंगल पांगविताना पोलिसांच्या गोळीबारात मुस्लीमच कसे मरतात म्हणून मातम करणार्या पवारांनी खरेतर त्या तरूणाला सुद्धा समजून घ्यायला पाहिजे होते. अगदी दुसरा गाल पुढे करा असे मी म्हणणार नाही पण “बाबा का माझ्यावर हात उचललास ? काय दु:ख आहे तुझे ? इतके तरी विचारायची संवेदनाशीलता दाखवायला हवी होती. पवार मात्र त्या तरूणाला माथेफिरू ठरवून मोकळे झाले ! अशा प्रकारचा हल्ला कोणत्याही परिस्थीतीत, कोणाहीवर होणे 100 % निषेधार्ह पण अगदी 99.99% लोकांना हा प्रकार भलताच आवडला हे नक्की ! काल जाताना व आज येताना याच प्रकरणाची चर्चा लोकलमध्ये रंगली होती व सर्वांनाच पवारांचे थोबाड फोडले याचा आनंद झाला होता ! लोकांची प्रवृती आसुरी झाली आहे की राजकारणी माणसे लोकांच्या मनातुन पार उतरली आहेत ? संसदेवर हल्ला झाला तेव्हासुद्धा सगळे खासदार मारले गेले असते तर बरेच झाले असते अशा उघड प्रतिक्रीया व्यक्त होत होत्याच.

जे पेरले ते उगविले ! याच पवारांनी काही वर्षापुर्वी क्रिडा पत्रकार श्री. वि.वि.करमरकर यांच्यावर त्यांच्या अनुयायांनी केलेल्या हल्ल्याचे समर्थन केले होते. पुण्यातील बालेवाडी संकुलाच्या बांधकामात झालेल्या भ्रष्टाचाराविरोधात तेव्हा करमरकरांनी म.टा.त लेखमाला प्रसिद्ध केली होती, त्याचा हा राग होता. त्याही अलिकडे संभाजी ब्रिगेडच्या गुंडानी पुण्यातील भांडारकर संस्थेवर हल्ला करून तिची मोडतोड केली, अमूल्य ग्रंथसंपदेची होळी केली तेव्हाही त्या गुंडगिरीचे पवारांनी अप्रत्यक्ष समर्थनच केले होते ! गंमत म्हणजे तेलगी प्रकरणात छगन भुजबळ आकंठ रुतलेले असताना त्यांनी राजीनामा द्यावा अशी मागणी जोर धरत होती. त्याच सुमारास भुजबळांची पत्रकार परिषद संपल्यावर एका पत्रकारावर हल्ला झाला व त्याचे निमित्त करून पवारांनी भुजबळांचा तडकाफडकी राजीनामा घेतला होता ! पवारांवर हल्ला झाल्यामुळे पवारांचे चेले चिडले आहेत पण या गोष्टींची आठवण त्यांना असेल का ?

1 % राजकारण व 99 % समाजकारण असे धोरण राबवून पवारांनी राजकारणात पाय रोवले. पंतप्रधान बनायची कुवत प्रमोद महाजनांपेक्षा त्यांच्यात नक्की जास्त होती. दुर्दैवाने सत्ता सुंदरीच्या मोहाने ते आंधळे झाले व त्यांच्या पतनाला कोणताही बंध उरला नाही. निवडणुका जिंकायच्या म्हणून त्यांनी भाई ठाकूर व कलानी सारखे गुंड निवडून आणले. पवार गॉडफादर झाले ! दिल्लीत पवारांचे मन कधी रमलेच नाही ! त्यांच्याच मर्जीने मुख्यमंत्रीपदी विराजमान झालेल्या सुधाकर नाईक यांनी जेव्हा ठाकूर - कलानी कंपनीच्या मुसक्या बांधल्या तेव्हा कलानीला पोलिसांनी केलेल्या मारहाणीचे वळ पवारांच्या पाठीवर उमटले ! किती ही संवेदनाशीलता ! लगेच त्यांनी दिल्लीवरून कळवळून सांगावा धाडला की कलनीला मारू नका ! पुढे सुधाकर नाइकांनाच शह देण्यासाठी मुंबईतली दंगल त्यांनी भडकत ठेवली. कर्तव्य कठोर पोलिस अधिकारी बापट यांना गोळीबारात मुस्लिमच कसे मरतात असा सवाल करून एका रात्रीत घरी बसवले गेले, त्याही आधी दंगलीला आळा घालण्यास लष्कर पाठवायच्या निर्णायावर बराच वेळ घेतला होताच ! जळेना का मुंबई, मरेनात का लोक ? माझी सत्तेची पोळी भाजली म्हणजे झाले ! सेना-भाजपाचा प्रचार जोशी-महाजन करीत होते म्हणून सहिष्णूतेचा बुरखा पांघरणारे पवार प्रचार सभेत “जोशी महाजनांचे राज्य येवू देणार का ? असा उघड चिथावणीखोर जातिय प्रचार करीत होते ! भाजपामधले मुंढे, खडसे, तावडे तेव्हा त्यांना दिसत नव्हते ! स्वत: पवारांचा सध्याचा राष्ट्रवादी पक्ष किती राष्ट्रवादी आहे ? राष्ट्र सोडा , किती महाराष्ट्रवादी आहे ? मराठावादी, त्यातही 96 कुळ्यांचा पक्ष असेच राष्ट्रवादीचे सध्याचे स्वरूप आहे !

येनकेन प्रकारेण सत्तेत राहणे ही एकमेव महत्वाकांशा त्यांनी जोपासली ! त्यासाठी कपडे बदलावे तसे पक्ष व निष्ठा बदलल्या. अनेकांच्या पाठीत खंजीर खुपसला. मुस्लिम मतांसाठी सुंता फक्त करायची बाकी ठेवली. दलित मते हवीत म्हणून आठवल्यांना सत्तेचे गाजर दाखवून झुलवले व वापरून सोडून दिले. सोनिया गांधी इटालियन म्हणून त्यांची साथ सोडली तेव्हा मोठा राणा भीमदेवी थाट आणला होता पण मग सत्ता हवी म्हणून तेवढ्याच निलाजरेपणे हातावर घड्याळ बांधून मोकळे झाले. त्यांच्या मागच्या पाच वर्षाच्या कारकिर्दीत ना शेतकरी आनंदी झाला ना ग्राहक, दलालांचे मात्र फावले ! महागाई आभाळाला भिडली ! सामान्य माणसाचे पार पेकाट मोडले ! कडधान्यांच्या किमती कडाडल्या, सामान्यांच्या जगणे हराम झाले पण तोपर्यंत पवारांची कातडी पार गेंड्याची झालेली होती. कलानीला मारतात म्हणून कळवळणारे पवार , महागाईने भरडलेल्या जनतेला मात्र काही दिलास देत नव्हतेच उलट गरिबाला ज्वारी, बाजरी स्वस्तात कशाला विकता ? ती गाळा व त्याची दारू बनवा दारू , पैका मिळेल पैका असे सांगत होते. लोकांची क्रयशक्ती वाढली आहे, ते खा खा खात सुटले आहेत व म्हणून किमती वाढतात असे महागाईचे निलाजरे समर्थनच त्यांनी केले होते. वा रे जाणता राजा !

आगलाव्या पत्रकारांनी पवारांचे थोबाड फुटले म्हणून तुम्हाला काय वाटते असा प्रश्न अण्णांना केला त्यावर म्हणे अण्णांनी “एकच लगावली का ?” असे आधी विचारून मग सारवासारव केली अशी बातमी छापली आहे. पवारांनी सुद्धा त्यावर खोचक प्रतिक्रीया दिली आहे. अण्णा अनेक वर्षे समाजकारणात आहेत व राजकारण्यांना ते अगदी जवळून ओळखतात. राजकारण्यांबाबतीत ते संवेदनाशून्य बनणे अगदी स्वाभाविक आहे. असे जर अण्णा खरेच बोलले असतील तर त्यांना म्हणायचे असेल की एकाने काय यांचे थोबाड फुटणार आहे आणि जरी थोबाड फुटले तरी ते फुटलेच नाही असे सुजलेल्या गालाने ते सांगणारच आहेत. हे बनेल राजकारणी कशानेही सुधारणार नाहीत, अंतर्मुख तर कधी होणारच नाहीत ! कितीही थोबाडीत मारल्या तरी यांचे थोबाड काही फुटणार नाही !

मला ते दतगुरू दिसले !

2011-11-19T12:51:00.000+05:30

चमत्कार हा शब्दच माझ्या डोक्यात जातो. दगडातला देव मी केव्हाच टाकून दिला आहे. आजकालच्या काळात बोकाळलेल्या बुवा/बाबा बाजीला माझा तीव्र विरोध आहे ! समाजाला नागविणार्या बुवा/बाबांना तुरूंगात टाका ही माझी ठाम भूमिका आहे. पण याचा अर्थ मी देव मानत नाही असा नाही. देवळात मी जात नाही कारण देवाकडे काय मागायचे हाच मला प्रश्न पडतो. माझ्या व्यक्तिगत गरजा खूपच कमी आहेत. कोणापुढे हात पसरायची वेळ आजवर आली नाही ही त्या देवाची दयाच म्हणायची ! देवाचे सुद्धा माझ्यावाचून काही अडत नाही, तो त्याच्या जागी सुखी आहे मी माझ्या जागी ! बरे चालले आहे आमचे ! देव मला थेट दर्शन देइल असेही काही संभवत नाही, पण त्याची प्रचिती मात्र तो एखादवेळी देत असावा. मागच्याच आठवड्यात राजमाची ट्रेकला गेलो होतो, तेव्हा आलेला अनुभव जसाच्या तसा कथन करीत आहे.

लोणावळा ते उंदेवाडी अशी साधारण 20 कि.मीची पायपीट चालू होती. वाटेत एक नाला लागला. त्या नाल्याकाठी रस्ता दुरूस्तीचे काम करणारे कामगार विश्रांती घेत होते. नाल्याचे पाणी तोंडावर मारून थोडे ताजेतवाने झालो. फोटोसेशन चालू होतेच. तिकडेच एक कुत्रा निवांत बसलेला होता. मी त्याचाही एक फोटो काढला. मागचा ग्रूप आल्यावर आम्ही सगळे मार्गस्थ झालो. तो कुत्रा सुद्धा आमच्या बरोबर चालू लागला. मग लक्षात आले की तो फक्त माझ्याच मागे येत आहे. मी थांबलो की तो सुद्धा थांबत आहे ! मित्र गमतीने मला म्हणू लागले की तो त्याचा फोटो काढला म्हणून तुझ्यावर प्रसन्न झाला आहे ! एकाने त्याला बिस्किटे देवू केली ती सुद्धा त्याने घेतली नाहीत तेव्हा मात्र आमच्यात अनेक तर्क लढविले जावू लागले, कारण खायला दिल्यावर कुत्रा ते घेत नाही असा प्रसंग आधी कोणी बघितलाच नव्हता ! उंदेवाडीत आम्ही मुक्कामाच्या घरी आलो तिकडे सुद्धा तो कुत्रा बाहेर बसून राहिला. आश्चर्य म्हणजे गावातल्या एकाही कुत्र्याने त्याच्यावर ह्ल्लाबोल केला नाही !

थोडी विश्रांती घेवून आम्ही श्रीवर्धन बालेकिल्ल्याकडे कूच केले. हा कुत्रा परत आमच्या सोबत चालू लागला. गडाची दोन टोके आहेत. मी, माझा मुलगा प्रसाद व अजून एक सहकारी असे आम्ही तिघे पुढे होतो. किल्ल्यावर पोचल्यावर दोन वाटा लागल्या. एक वाट खालच्या टोकाकडे जात होती तर दूसरी वाट वरच्या मुख्य भागाकडे जात होती. तिकडे ध्वजस्तंभ सुद्धा उभारलेला आहे. आम्ही तिकडेच जायचे ठरवले व थोड्याच वेळात ते टोक गाठले. वरून बघितल्यावर कळले की बाकी सगळॆ खालच्या बुरजाकडे गेले आहेत. आम्ही वरून हाका मारून त्यांना मुख्य भागाकडे यायची वाट दाखविली. मग कळले की तिकडे एक भुमिगत भुयार आहे व ते बघण्यासारखे आहे तेव्हा परत जाताना ते बघायचे आम्ही ठरविले. सुर्यास्ताचा आनंद लूटताना वेळ कसा गेला कळलेच नाही व अंधार दाटू लागला. मित्रांची सूचना धूडकावून आम्ही त्या न बघितलेल्या टोकाकडे गेलो. याच वेळी परत तो कुत्रा आमच्या मागेपुढे घुटमळू लागला. भुयार बघेपर्यंत चांगलाच काळोख पडला. आमच्यातील एकाकडे बॅटरी होती , तिच्या प्रकाशात आम्ही खाली उतरायची वाट शोधू लागलो पण ती काही केल्या सापडेना. आम्ही तिघेच त्या काळोखात अडकून पडलो होतो. अचानक मला त्या कुत्र्याची आठवण झाली. माझ्या मित्राने बॅटरी सभोवती फिरवली तेव्हा तो कुत्रा एका ठीकाणी उभा असलेला दिसला. त्याच भागावर नीट प्रकाश टाकल्यावर तो खाली जाण्याचा वाटेवरच उभा होता हे लक्षात आले. जणू तो आम्हाला योग्य मार्गच दाखवित होता. आता मात्र आमचे कुतुहल जागे झाले. एकदा वाट कळल्यावर आम्ही मुद्दामच थांबू लागलो तेव्हा तो सुद्धा थांबू लागला. एकादा तर आम्ही मुद्दाम वेगळी वाट धरली तर हा पठ्ठ्या आमच्याबरोबर न येता योग्य मार्गावर थांबून राहिला !

काळोख वाढत चालला व कुत्र्याची परीक्षा बघताना शेवटच्या टप्प्यात आम्ही खरेच वाट चुकलो. अगदी भुलभुल्लयातच सापडलो. जणू एखाद्या चकव्यातच सापडलो ! गोल गोल भरकटून आम्ही परत त्याच जागी येवू लागलो. पुढे मुक्कामी पोचलेले मित्र आम्हाला बॅटरीचा प्रकाश दाखवित होते पण वाट मात्र आम्हाला काही केल्या सापडत नव्हती. बॅटरीच्या झोतात आम्ही वाट शोधत असतानाच अचानक तो कुत्रा एका ठीकाणी बसलेला दिसला. आधीच्या अनुभवाप्रमाणे आम्ही गुमान त्या वाटेने चालू लागलो व अचूक मुक्कामाला पोचलो. मी हा प्रसंग मित्रांना सांगितल्यावर ते सुद्धा विचारात पडले. अध्यात्माची आवड असलेल्या एका मित्राने मात्र “साक्षात दत्तगुरूंनीच कुत्रा पाठवून तुम्हाला वाट दाखविली” असे सांगितले. गंमत म्हणजे दूसर्या दिवशी आम्ही भल्या पहाटे मनरंजन गडावर गेलो तेव्हा मात्र तो आमच्या बरोबर अजिबात आला नाही. त्या दिवशी गडावरून दुपारी परत आल्यावर आम्ही त्याला झुणका-भाकर दिली ती मात्र त्याने म्हणता म्हणता फस्त केली !

हा अनुभव मला नक्कीच अंतर्मुख करणारा आहे ! कोणीतरी आपली काळजी घेत आहे ही जाणीव सुद्धा सुखावणारीच आहे !

अरे माणसा माणसा !

2011-08-31T15:42:00.001+05:30

पैसे नसतात तेव्हा झाडपाला खाऊनही दिवस काढायची माणसाची तयारी असते. पैसा आल्यावर हाच झाडपाला तो महागड्या हॉटेलात ऑर्डर करतो.

पैसे नसतात तेव्हा माणूस सायकलने रपेट करतो, पैसा आल्यावर मात्र हीच सायकल तो जिममध्ये व्यायामासाठी चालवतो.

पैसे नसतात तेव्हा रोजीरोटीसाठी त्याची पायपीट चालू असते. पैसे आल्यावर मात्र हीच पायपीट तो चरबी कमी करण्यासाठी करतो.

माणूस स्वत:शीच प्रतारणा करीत असतो.

पत नसली तरी लग्न करायला एका पायावर तयार असतो, ऐपत असली की मात्र त्याला घटस्फोट हवा असतो.

पैसे वाचवायला तो कधी बायकोलाच आपली सेक्रेटरी बनवितो, पुढे पैसा आला की सेक्रेटरीलाच बायको सारखे वापरतो.

पैसे नसेल तेव्हा तो असल्याचे सोंग आणतो, पैसा असतो तेव्हा मात्र कंगाल असल्याचे नाटक करतो.

माणसा रे माणसा. तू वास्तव तरी कधी स्वीकारतोस ?

शेयर बाजाराला सट्टाबाजार म्हणातोस पण सट्टा लावतोस,

पैसा वाईट असे म्हणतोस पण त्याचा मोह काही सोडत नाहीस,

मोठ्या पोस्टचा हव्यास नाही असे म्हणातोस पण डोळा मात्र ती पोस्ट कधी मिळते इकडे असतो,

जुगार आणि दारू वाइट म्हणतोस पण तिचा नाद काही तुला सोडवत नाही.

माणसाचे खायचे दात व दाखवायचे दात वेगळे असतात.

माणूस जे बोलतो ते कधी करत नाही, करतो ते कधी बोलत नाही.

माणसाची कथनी वेगळी, करणी वेगळी !

2011-08-31T14:48:00.001+05:30

माजी पंतप्रधानांच्या मारेकर्यांना फाशी झालीच पाहिजे.

तब्बल ११ वर्षाच्या विलंबानंतर राष्ट्रपतींनी राजीव गांधी यांच्या मारेकर्यांचा दया अर्ज फेटाळला. अर्थात १९९१ मध्ये हत्या झाल्यावर १० वर्षे हा खटलाच चालला होता. खुद्द सोनिया गांधीनीच राजकारणात प्रवेश करताना , व त्यांच्याच पक्षाचे नरसिंहराव पंतप्रधान असताना या दिरंगाईबद्दल अमेठीच्या जाहीर सभेत नाराजी व्यक्त केली होती. त्यांच्याच मर्जीतल्या राष्ट्रपतींना ही फाइल क्लियर करायला एवढा विलंब का लागला या बद्दल त्यांनी किंवा त्यांच्या मुलाने राहुलने कधी बोंब मारली नव्हती हे ही लक्षात घ्यायला हवे.

आपला स्वत:चा नवरा / बाप मारला गेला तरी सोनिया व राहुलला तामिळनाडूतली सत्ता जास्त प्रिय वाटत होती / आहे. काय दळभद्री मायलेक आहेत बघा ! यातुनच द्रमुक बरोबर चुंबाचुंबी सुरू होती. करूणानिधी उघडपणे तामिळ वाघांचे समर्थन तेव्हाही करत होते व आजही करीत आहेत. जेव्हा राजीव गांधी यांची हत्या झाली तेव्हा त्यांचेच सरकार तिकडे सत्तेत होते. तामिळ वाघांशी हातमिळवणी केली असल्याच्या सबळ पुराव्यावरून तेव्हा त्यांचे सरकार चंद्रशेखर यांनी बरखास्त केले होते. राजीव हत्येपाठोपाठ झालेल्या लोकसभा व राज्य विधानसभेच्या निवडणुकित करूणानिधींचा द्रमुक पार भुईसपाट झाला होता व तेव्हा अण्णाद्रमुकने कॉंग्रेसशी केंद्रात व राज्यात युती केली होती. यावरून तामिळनाडूतील जनतेची सहानुभूति श्रीलंकेतील फुटीरतावादी तामिळ वाघांना केव्हाही नव्हती हे सुस्पष्ट आहे. संख्येच्या बळावर जयललिता यांनी अत्यंत बेमुर्वतखोरपणे तेव्हा काँग्रेसला राज्यातील सत्तेतला वाटा नाकारला होता. जयललिता यांनी मग टाडाचा वापर करत द्रमुकला चांगलेच अडचणीत आणले होते. आज तामिळ अस्मितेच्या नावाने गळा काढणारे जयललिता व करूणानिधी कधी काळी तामिळ वाघांच्या हिटलिस्टवर होते, प्रभाकर त्यांच्या जीवावर उठला होता तेव्हा केंद्र सरकारने दिलेल्या संरक्षणातच त्यांना रहावे लागले होते ! आज श्रीलंकेने तामिळ वाघांचा पुरता बिमोड केल्यावर व त्यांचा म्होरक्या प्रभाकरनचा खातमा केल्यावर तामिळनाडूतल्या तामिळ नेत्यांना त्याचा पुळका आला आहे.

राष्ट्रपतींनी ११ वर्षे विलंब का केला हे विचारायचा अधिकार मद्रास उच्च न्यायालयाला कसा आहे ? दया अर्ज करताना खुन्यांनी "वेळेत निर्णय द्या" अशी काही अट घातली होती का ? "इतका विलंब का होत आहे" असे आधी कधी विचारले होते का ? फाशीला दिलेली स्थगितीच बेकायदा ठरवून ठरल्या दिवशी सगळ्यांना फासावर लटकवायलाच हवे. कहर म्हणजे तामिळनाडू विधानसभेने "फाशी रद्द करावी" असा एकमुखी ठराव केंद्राला पाठविला आहे. हा तर सरळ सरळ देशाच्या एकात्मतेवर घाला आहे. मारेकरी तामिळ होते म्हणून त्यांना फाशी देवू नये ही मागणी मान्य केल्यास देशाच्या विघटनाची प्रक्रीयाच सुरू होणार आहे. देशाच्या सीमावर्ती भागातल्या फुटीरतावादी कारवायांना अलिकडे बराच चाप बसला आहे, त्यांना या निर्णयाने नव्याने बळ मिळेल. उद्या मुसलमान दुखावतील म्हणून कसाबची फाशी रद्द करायची का ? का त्यामुळेच संसद हल्ल्याचा सूत्रधार अफझलला फाशी दिले जात नाही ? शीख मारेकर्यांनी इंदिरा गांधी यांची हत्या केली होती तेव्हा उडालेल्या आगडोंबात ३००० पेक्षा जास्त शीखांची कत्तल झाली होती. त्यांच्या मारेकर्यांना फासावर लटकाविले गेले व त्यानंतरही कॉंग्रेसचे सरकार पंजाबात सत्तेवर आले होते. तेव्हा कोणाचीही प्रादेशिक अथवा भाषिक अस्मिता कुरवाळण्याची गरज नाही. वेळ आली तर राजीव यांच्या मारेकर्यांबरोबरच त्यांच्या सहानुभूतिदारांना सुद्धा फासावर लटकावयची धमक केंद्र सरकारने दाखवायला हवी. "देरसे आये लेकिन दुरूस्त आये" या न्यायाने देशाच्या सार्वभौमत्वाला आवाहन देणार्यांना जरब बसावी म्हणून तसेच देशाची अखंडता टिकवण्यासाठी ही फाशी अत्यंत आवश्यक आहे.

2011-08-28T11:22:00.002+05:30

…. पण राजा तर नागडा आहे !

गेले बारा दिवस दिल्लीच्या रामलीला मैदानावर अण्णा हजारे यांनी षड्डू ठोकला होता. दिल्लीतले केंद्र सरकार सुद्धा हादरले होते. समस्त देश , विशेषकरून तरूणाई अण्णांच्या साथीला होती. मिडीयाला सुद्धा टीआरपी वाढविण्यासाठी बिनपैशाचा तमाशा मिळाला होता. देशभर जणू दूसर्‍या स्वातंत्र्य लढ्याचाच माहोल होता. गेले दोन दिवस तर सरकारने ठाम भूमिका घेतली होती. कायदे करण्याचा अधिकार लोकांनी निवडून दिलेल्या खासदारांचा आहे. कोणीही दबाव आणून या अधिकारावर गदा आणू शकणार नाही. अण्णांचे जहाल असे जनलोकपाल डावलून सरकार सौम्य लोकपाल बिल आणू पाहत होती. भाजपा सारखा कसलेला विरोधीपक्ष सुद्धा निर्नायकी अवस्थेत होता. अण्णांच्या बाजूने कोणताही पक्ष अधिकृतपणे उभा नव्हता. आणखी ७ दिवस आपण उपोषण करू शकतो असे अण्णांनी जाहीर केल्यावर सरकारच्या नाकी नऊ आल्याचेच चित्र होते. काय होणार याची उत्सूकत अगदी शिगेला पोचली होती. सरकार अण्णांचा रामदेव बाबा करणार की सरकारच गडगडणार अशी स्थिती होती. कालपर्यंत उपोषण अजून किती चालवायचे याची अण्णा टीमला काळजी पडली होती तर अजून किती काळ सलाइनवर रहायचे असा सरकारपुढे प्रश्न होता. कोणीतरी पड घ्यायलाच हवी होती. पण कोणी पडल्याचे सोंग करायचे ? अण्णांनी उपोषण सोडले तर त्यांच्या मागे असलेली तरूणाई त्यांना कचखाऊ म्हणायचा धोका होता, सरकारने पडान घेतले तर विरोधी पक्ष त्याचा मुद्दा करणार होता. अर्थात मिडीयाला मात्र त्याने काहीही फरक पडणार नव्हता. ढोल काय कोठूनही वाजतो !

अति झाल्यावर दोन्हीकडून हालचाली सुरू झाल्या. पडान तर घ्यायचे पण दूसर्या पार्टीने पडला म्हणून हसायचे नाही ऊल्ट मीच माती खाल्ली असे म्हणायचे, असा काहीतरी मध्यममार्ग निवडण्यात आला. शेवटी महाराष्ट्रातले फिक्सर नेत दोन्ही बाजू लढू लागले. राजाला नागडा तर फिरवायचा पण बघणार्यांनी त्याला नागडा न म्हणता, वा, काय दिव्य वस्त्रे परिधान केली आहेत असे म्हणायचे असेही ठरले ! मिडीयासुद्धा हसत हसत या तोडग्यात सामील झाला. ठरल्याप्रमाणे अण्णांच्या तीन प्रमुख मागण्या संसदेत मान्य झाल्याचे फर्मान घेवून इलासराव रामलीला मैदानावर आले. त्यांनी अण्णांना डोळा मारला व अण्णांनी संकेत समजून उपोषण सोडत असल्याचे जाहीर केले ! जनलोकपालाची दिव्य वस्त्रे घालून अण्णा रामलीला मैदानावर जमलेल्या जनसमुदायाला सामोरे गेले ! सर्व देशभर क्रांती यशस्वी झाल्याचा जयजयकार झाला. मिडीया अण्णा ट्यून आळवू लागला. जय हो !

म्या पाप्याला मात्र अण्णांची दिव्य वस्त्रे दिसत नाहीत बाबा ! अण्णांच्या तीन प्रमुख मागण्या होत्या १)पंतप्रधानांना जनलोकपालाच्या कक्षेत आणणे २) न्याययंत्रणा जनलोकपालाच्या कक्षेत आणणे ३) सर्व सनदी अधिकारी जनलोकपालाच्या कक्षेत आणणे. आज पेपरात, मिडीयात सगळीकडे ३ प्रमुख मागण्या मान्य झाल्याचा ढोल बडविला जात आहे. यातली एकही मागणी प्रमुख नाही ! पेपरात आज प्रमुख म्हणून मान्य झालेल्या मागण्या खरेतर अगदी तिय्यम दर्जाच्या आहेत. नागरिकांची सनद, कनिष्ठ नोकरशाही योग्य यंत्रणेद्वारे लोकपालाच्या कक्षेत आणणे व राज्यात लोकायुक्त या प्रमुख मागण्या कधी होत्या ? कनिष्ठ नोकरशाही चौकशीच्या फेर्यात आणणे ही प्रमुख मागणी ? अहो मुंगीला चिरडण्याकरीत एके ४७ कशाला हवी ? लोकांना बनवायचे तरी किती ? आणि या साठी अण्णांनी एवढा अट्टाहास केला होता ? सरकारने अण्णांना सरळ-सरळ गुंडाळले आहे, त्यांचा अगदी मामा केला आहे ! अण्णा जिंकले म्हणून जी दिव्य वस्त्रे घालून लोकांचे अभिवादन स्वीकारत चालले आहेत ती खरे तर वस्त्रच नाहीत ! राजा नागडा आहे ! पण सांगणार कोण ?

चॅटरूममध्ये गप्पा मारायला आला बाप्पा !

2011-08-22T14:46:00.001+05:30

बाप्पा – हाय ! मला का बोलावतो आहेस ?

मी – मी तुला बोलाविले ? नाही. तू आहेस तरी कोण ?

बाप्पा – मी बाप्पा आहे. तुझी प्रार्थना ऐकली. तेव्हा तुझ्याशी गप्पा मारायला आलो.

मी – मी प्रार्थना करतो. तेवढेच जरा बरे वाटते. पण आता मात्र मी खूप कामात आहे. कशात तरी मी अगदी गुरफटून गेलो आहे.

बाप्पा – कोणत्या कामात एवढा गर्क आहेस ? मुंग्या सुद्धा सतत उद्योगी असतात.

मी – नाही सांगता येणार. निवांतपणाच हरविला आहे. आयुष्य अगदी धकाधकीचे झाले आहे. रात्रंदिन आम्हा युद्धाचा प्रसंग !

बाप्पा – खरे आहे. सतत कार्यमग्न असता. पण निर्मितीक्षम असाल तर तुम्हाला परिणाम मिळेल. कामात तुमचा वेळ जातो. निर्मिती कराल तर तुमचा वेळ मिळेल.

मी – थोडे थोडे समजते आहे. पण तू असा चॅटरूम मध्ये मला पिंग करशील असे कधी वाटलेही नव्हते !

बाप्पा – तू वेळेबरोबर झगडतो आहेस, त्यात तुझी थोडी मदत करावीशी वाटली. आजच्या काळात तुम्ही याच माध्यमातुन संवाद साधता तेव्हा मी सुद्धा त्याच मार्गाने तुझ्यापर्यंत आलो.

मी – जगणे एवढे गुंतागुंतीचे कसे बनले ते सांगशील का ?

बाप्पा – कसे जगायचे याचा विचारच सोडून द्या ! आयुष्याला सामोरे जा ! कसे जगायचे याची विवंचना करीत बसल्याने गुंता होतो.

मी – कशामुळे आम्ही सतत दु:खात बुडालेले असतो ?

बाप्पा – वर्तमानात तुम्ही भूतकाळाची काथ्याकूट करीत बसता व भविष्याची चिंता करता. कारणे शोधत बसता म्हणून काळजी वाढते. काळजी करत बसायची तुम्हाला खोडच लागली आहे. म्हणून तुम्ही कष्टी होता.

मी – पण आज अनिश्चितता एवढी वाढली आहे की काळजी वाटणे अगदी स्वाभाविकच आहे ना ?

बाप्पा – अनिश्चितता अपरिहार्य आहे पण काळजी करणे आपण टाळू शकतो.

मी – पण मग अनिश्चितततेमुळे होणार्या यातनांचे काय ?

बाप्पा – यातना अपरिहार्य आहे पण त्रासणे टाळता येण्या सारखे आहे.

मी – मग चांगल्या माणसांच्याच वाटेला सगळे भोग का लागतात ?

बाप्पा – हिर्याला पैलू पाडावे लागतात, सोने कसाला लावावे लागते. चांगल्या माणसांना कठोर परीक्षा द्यावी लागते पण त्याला ते त्रास समजत नाहीत. त्यांचे जीवन अनुभवाने समृद्ध बनते, कडवट नाही.

मी – म्हणजे अशी अग्नीपरीक्षा गरजेची आहे ?

बाप्पा – हो. सर्वाथाने. अनुभव हा एक कठोर गुरू आहे. इथे परीक्षा आधी मग धडे असा प्रकार असतो.

मी – पण तरीही अशी परीक्षा द्यायची वेळच का यावी ? आपण PROBLEMS पासून मुक्त का होवू शकत नाही ?

बाप्पा – PROBLEMS म्हणजे;

Purposeful Roadblocks Offering Beneficial Lessons to Enhance Mental Strength.

आंतरिक शक्ती समस्यामुक्त असताना येत नाही तर ती संघर्षातुन व दृढ निग्रहातुन येते.

मी – खरे सांगायचे तर समस्यांच्या या झंझाळात मी वाटच हरवून बसलो आहे.

बाप्पा – बाहेर बघितलत तर तुम्हाला आपण कोठे चाललो आहोत ते कळणारच नाही. आत डोकावा. बाहेर तुम्हाला स्वप्ने दिसतील. आत बघाल तर जागे व्हाल. डोळे तुम्हाला बाहेरचे जग दाखवितात. ह्रुदय तुम्हाला अंतरंग दाखविते.

मी – यशाच्या मार्गावर चालताना कधी कधी यश चटकन वश होत नाही तेव्हा ते जास्त बोचते. अशावेळी काय करू ?

बाप्पा – यशाचे मापदंड प्रत्येकाचे वेगळे असतात. समाधान मिळाले का हे मात्र तुमचे तुम्हीच ठरवायचे असते. वेगावर हावी होण्यापेक्षा योग्य मार्गावर आहोत हे माहित असणे जास्त महत्वाचे. तुम्ही होकायंत्राप्रमाणे जा. भले इतर घड्याळाशी स्पर्धी करू देत !

मी – कठीण प्रसंगात निर्धार कसा टीकवायचा ?

बाप्पा – अजून किती अंतर पार पडायचे आहे हे बघू नका. आपण किती अंतर पार केले ते बघा. तुमच्या मागे असलेल्या आशीर्वादांवर जास्त भरोसा ठेवा , काय कमी आहे त्याचा विचार करू नका.

मी – तुला लोकांच्या कोणत्या गोष्टीचे नवल वाटते ?

बाप्पा – दु:ख वाट्याला आले की लोक "मीच का ?" असे विचारतात पण सुखात लोळताना मात्र हा प्रश्न त्यांना कधी पडत नाही ! प्रत्येकाला आपली बाजू सत्याची वाटत असते. सत्याच्या बाजूला मात्र कोणी उभाही रहात नाही.

मी – माझे भले कशात आहे ?

बाप्पा – भूतकाळाची खंत करू नका. वर्तमानाला आत्मविश्वासाने तोंड द्या. भविष्याला निर्भयतेने सामोरे जा.

मी – एक शेवटचा प्रश्न . कधी कधी मला वाटते की माझी प्रार्थना ऐकलीच जात नाही.

बाप्पा – प्रार्थना ऐकली नाही असे कधीही होत नाही. तुम्हाला असे वाटते तेव्हा "ती वेळ" अजून आलेली नसते.

मी – मजा आली देवा ! आता माझ्यात एक नवी प्रेरणा जागी झाली आहे.

बाप्पा - चांगले आहे. भरवसा ठेव , भय सोड. शंकेला थारा देवू नकोस , श्रद्धा सोडू नकोस. एखादी समस्या नाही तर आयुष्याचे कोडे सोडवायचे आहे. माझ्यावर विश्वास ठेव. कसे जगायचे हे कळले तर हे जीवन सुंदर आहे !

300+ धावांचा पाठलाग करणारे फलंदाज.

2011-08-17T23:12:00.001+05:30

300+ धावांचा पाठलाग करणारे फलंदाज.

मागील एका आकडेमोडीत म्हटल्याप्रमाणे ३०० धावांचा पाठलाग नक्कीच खडतर असतो व अशा स्थितीत आकडेमोडीच्या आधारे संघांमध्ये तुलना केली होती व त्यांचे बलाबल स्पष्ट केले होते. आता हीच आकडेमोड फलंदाजाच्या बाबतीत करू. या साठी माहितीचे संकलन करताना ३००+ धावांचे लक्ष्य असताना फलंदाजाची कारकिर्दीतील आकडेवारी व मोठ्या धावसंख्येचा पाठलाग करतानाची आकडेवारी विचारत घेतली आहे.

अलिकडच्या १० वर्षात ३००+ धावांचा डोंगर उभारण्याचे प्रमाण बरेच वाढले आहे हे नक्की. अझर हा या यादीतला सगळ्यात बुजुर्ग फलंदाज आहे. त्याचा काळ आहे १९८५-२०००. एकूण ३२० सामन्यात फक्त ६ वेळा त्याच्यावर अशी वेळ आली आहे. पण त्यालाही बुजुर्ग असणार्या अरविंद डीसिल्वावर २९५ सामन्यात अशी वेळ तब्बल १९ वेळा आलेली आहे. याचा अर्थ लंकेचा संघ तेव्हा गोलंदाजीत दुबळा असावा असाही होवू शकतो. यादीतला सर्वात अलिकडे कारकिर्द सुरू केलेला खेळाडू आहे संगकारा (२०००-२०११), २८५ सामने खेळताना त्याच्यावर ही वेळ १९ वेळा आलेली आहे. या काळात श्रीलंका वनडेतला दादा संघ म्हणून ओळखला जातो. म्हणजेच ३०० धावा फटकाविणे आज तेवढे कठीण राहीलेले नाही.

३००+ धावांचा पाठलाग करताना विजयाची टक्केवारी जमेस धरली तर अझर पहिला आहे पण तो अशा प्रसंगातुन फक्त ६ वेळा गेला आहे व दोनदा विजयी ठरला आहे. गांगुली हा मात्र खरेच दादा आहे कारण तो असताना २३ वेळा असा पाठलाग करताना ६ वेळा भारत जिंकलेला आहे ! अर्थात तेंडल्याही फारसा मागे नाही. तो संघात असताना अशा प्रसंगात २६ पैकी ५ वेळा भारत सामना जिंकलेला आहे. बडे खेळाडू मोठ्या धावांचा पाठलाग करताना टेन्शन घेत नाहीत हे सुद्धा दिसून येते. यादीतल्या सर्वच खेळाडूंची सरासरी अशा वेळी त्यांच्या कारकिर्दीतल्या सरासरीपेक्षा चांगलीच अधिक भरते आहे. लारा असताना त्याचा संघ १२ पैकी फक्त एकदा जिंकला असेल पण तो मात्र कमी पडला असे म्हणता येणार नाही. एरवी त्याची सरासरी ४० असताना, मोठ्या धावसंख्येचा पाठलाग करताना ती चक्क ६५ आहे !

सविस्तर कोष्टक खाली दिले आहे.

Player	Carrer Stats					When Chasing 300 Plus Target in ODI
Player	Span	Mat	Inns	Runs	Avg.	Mat	Won	Win %	Btg Avg.
M Azharuddin (India)	1985-2000	320	301	9143	36.57	6	2	33.33	55.32
SC Ganguly (Asia/India)	1992-2007	295	293	11293	41.67	23	6	26.09	57.24
JH Kallis (Afr/ICC/SA)	1996-2011	304	292	11127	45.6	12	3	25.00	61.9
AC Gilchrist (Aus/ICC)	1996-2008	280	273	9568	36.51	8	2	25.00	51.59
Mohammad Yousuf (Asia/Pak)	1998-2010	283	270	9578	41.64	18	4	22.22	45.8
RT Ponting (Aus/ICC)	1995-2011	352	344	13315	43.51	10	2	20.00	50.76
SR Tendulkar (India)	1989-2011	429	426	17593	45.11	26	5	19.23	54.57
DPMD Jayawardene (Asia/SL)	1998-2011	336	319	9561	33.31	21	4	19.05	54.16
ST Jayasuriya (Asia/SL)	1989-2011	429	423	12987	31.83	22	4	18.18	56.12
R Dravid (Asia/ICC/India)	1996-2009	323	305	10456	39.3	28	5	17.86	54.81
KC Sangakkara (Asia/ICC/SL)	2000-2011	285	271	9245	38.2	19	3	15.79	55.33
Inzamam-ul-Haq (Asia/Pak)	1991-2007	369	343	11696	40.33	15	2	13.33	52.57
BC Lara (ICC/WI)	1990-2007	286	281	10157	40.79	12	1	8.33	65.27
PA de Silva (SL)	1984-2003	295	288	9143	35.3	16	1	6.25	58.6

विजय मिळेपर्यंत बॅट खाली न ठेवणारे फलंदाज !

2011-08-17T15:50:00.001+05:30

विजय मिळेपर्यंत बॅट खाली न ठेवणारे फलंदाज !

क्रिकेटमध्ये असे अनेकदा घडते की एखादा फलंदाज धडाकेबाज खेळी करून संघाला अगदी विजयाच्या समीप आणून ठेवतो व बाद होतो. सेट झालेला फलंदाज बाद झाला की पराभवाच्या खाईत लोटल्या गेलेल्या संघाचे मनोधैर्य उंचावतो. नवा आलेला फलंदाज सेट व्हायला थोडा वेळ घेतो, आवश्यक धावगती चेंडूगणिक वाढत जाते. फलंदाजाला धोका पत्करणे भाग पडते. यातच मग त्याची विकेट पडते व एक दुष्टचक्रात संघ फसतो व अगदी आटोक्यात असलेल्या विजयाचे पराभवात रूपांतर होते. शेवटी पब्लिक पराभवाचे खापर धडाकेबाज खेळून विजयाचे स्वप्न दाखविणार्या खेळाडूवर फोडून मोकळे होते. त्याने विकेट फेकली, शेवटपर्यंत उभा राहिला असता तर हाता-तोंडाशी आलेला विजय पराभवात बदलला नसता. यात थोडेफार तथ्य जरूर आहे. सेट झालेल्या खेळाडूने विजय आटोक्यात आल्यावर थोडा संयम राखून फलंदाजी करण्याची गरज असते. त्याने विजय प्राप्त होईपर्यंत उभे राहण्याचे अपेक्षा असते. इंग्रजीत "कॅरी करणे" !

एक दिवसीय सामन्यात दूसर्या डावात धावांचा पाठलाग करताना विजय प्राप्त होईपर्यंत लढणार्या खेळाडूंची, नाबाद राहणार्या खेळाडूंचा ताळेबंद खाली मांडलेला आहे. संघाला नाबाद राहून विजय मिळावून देणारे पहिले 20 खेडाळू खालीप्रमाणे –

Player	Span	Mat	Runs	HS	Ave	SR	100	50
JN Rhodes (SA)	1992-2002	33	941	75*	28.52	82.61	0	5
Inzamam-ul-Haq (Pak)	1993-2006	32	1787	118*	55.84	86.91	3	15
RT Ponting (Aus)	1995-2011	30	1504	124*	50.13	86.38	4	10
M Azharuddin (India)	1985-2000	30	1419	108*	47.30	87.7	1	12
JH Kallis (SA)	1996-2008	29	1648	121*	56.83	74.06	2	17
A Ranatunga (SL)	1982-1999	27	1366	131*	50.59	87.78	1	11
MS Dhoni (India)	2005-2011	27	1347	183*	49.89	94.32	2	9
DR Martyn (Aus)	1999-2006	27	906	92*	33.56	79.75	0	7
SR Waugh (Aus)	1986-2001	26	861	120*	33.12	77.01	1	6
SR Tendulkar (India)	1991-2009	25	1847	127*	73.88	92.21	8	10
Yuvraj Singh (India)	2002-2011	25	1268	107*	50.72	93.09	1	14
BC Lara (WI)	1992-2007	25	1244	146*	49.76	91.06	3	7
MG Bevan (Aus)	1994-2003	25	1020	102*	40.80	68.91	1	8
MV Boucher (SA)	1998-2009	25	604	63*	24.16	90.96	0	3
SM Pollock (SA)	1996-2008	25	264	26*	10.56	91.66	0	0
DPMD Jayawardene (SL)	1998-2011	24	950	126*	39.58	91.25	2	4
Mohammad Yousuf (Pak)	1998-2008	23	1288	108*	56.00	71.83	2	10
RB Richardson (WI)	1984-1996	23	1143	108*	49.70	64.32	2	10
MJ Clarke (Aus)	2003-2011	23	1012	105*	44.00	80.12	3	8
CL Hooper (WI)	1988-2003	22	637	110*	28.95	68.34	1	3

सचिनवर टीका करणारे कायम म्हणत असतात की सचिनला संघाला विजयी करून देता येत नाही. तो विजयाची आशा दाखवितो व अर्ध्या वाटेवरच बाद होतो. संघाचे तारू भरकटते. आकडेवारी मात्र हा समज पार खोटा ठरविते. वरील यादी प्रमाणे सचिनने ही करामत 25 वेळा करताना 8 शतके व 10 अर्धशतके ठोकली आहेत. तसेच त्याची कारकिर्दीतली सरासरी व धावगती 44 व 88 असताना या प्रसंगात मात्र ती 74 आणि 92 आहे ! इथे हे सद्धा लक्षात घेतले पाहिजे की वरील यादीत सचिनच सलामीला खेळतो व असे असूनही संघाला नाबाद राहून विजय मिळवून द्यायची कामगिरी त्याने तब्बल 25 वेळा केली आहे ती सुद्धा जास्त सरासरी व धावगती राखून !

३०० पेक्षा जास्त धावांचा पाठलाग.

2011-08-13T15:56:00.001+05:30

एक दिवसाच्या सामन्यात ३०० वा त्या पेक्षा अधिक धावांचा पाठलाग नक्कीच कठीण असतो. अशावेळी पाठलाग करणार्या संघाच्या फलंदाजांची कसोटी लागत असते. अगदी पहिल्या चेंडूपासून चेंडूस धाव या गतीने धाव फटकावण्याचे आव्हान दडपण वाढवणारेच असते व अशा वेळी मिळवलेला विजय नक्कीच काबिले-तारीफ असतो.

या अभ्यासासाठी माहिती अधिक विश्वासार्ह असावी म्हणून ज्या संघानी निदान १०० पेक्षा जास्त वेळा धावांचा पाठलाग केला आहे तेच संघ निवडले आहेत. तक्ता खाली दिलेला आहे.

Team	No. of Times Field First	Need to chase 300+	% to Total matches fielding First	Won	Lost	Tied	W/L	W/L %
India	390	40	10.26	9	31	0	0.29	29
Sri Lanka	306	38	12.42	5	33	0	0.15	15
Bangladesh	122	32	26.23	1	31	0	0.03	3
Zimbabwe	184	31	16.85	0	31	0	0	0
Pakistan	344	31	9.01	4	27	0	0.14	15
New Zealand	284	26	9.15	4	21	1	0.19	19
West Indies	353	19	5.38	1	18	0	0.05	6
England	278	17	6.12	2	14	1	0.14	14
Australia	334	14	4.19	3	11	0	0.27	27
South Africa	231	13	5.63	3	10	0	0.3	30
Total	2826	261	9.24	32				12

प्रथम क्षेत्ररक्षण करताना एकूण २८२६ सामन्यात २६१ वेळा ३०० वा त्या पेक्षा जास्त लक्षाचा पाठलाग करण्याचे लक्ष्य संघाना मिळाले व त्यात ते फक्त ३२ वेळा या अवघड आव्हानाचा यशस्वी पाठलाग करू शकले तर दोन वेळा सामना बरोबरीत सूटला. म्हणजे अशा स्थितीत विजयाची सरासरी शक्यता फक्त १२ % आहे.

अर्थात जेव्हा ३०० पेक्षा अधिक धावांचे लक्ष तुम्हाला मिळते तेव्हा तुमची गोलंदाजी वा क्षेत्ररक्षण दुबळे असल्याचेच ते एक लक्षण असते. असे आव्हान मिळायची सरासरी टक्केवारी ९ आहे. सर्वात जास्त वेळा ही पाळी आली आहे. बांगलादेशवर , १२२ पैकी ३२ सामन्यात ( २६ %), त्या खालोखाल झिम्बाब्वे ( १८४, ३१, १७), श्रीलंका ( ३०६, ३८, १२) व भारत (३९०, ४०, १० ). या संघाची गोलंदाजी व/वा क्षेत्ररक्षण दुबळे आहे हेच ही आकडेवारी सिद्ध करते. या उलट भेदक गोलंदाजी असलेल्या ऑस्ट्रेलियाचे आहे , ३३४ पैकी फक्त १४ वेळा ( ४.१९ %) प्रतिस्पर्धी संघ ३०० पेक्षा अधिक धावांचे आव्हान उभे करू शकला आहे !

भारताने सर्वात जास्त वेळा ३०० पेक्षा अधिक धावांचा यशस्वी पाठलाग केलेला आहे, ४० पैकी ९ वेळा, त्या खालोखाल पाठलागात यशस्वी ठरलेला संघ आहे श्रीलंकेचा , ३८ पैकी ५ वेळा. दुबळ्या बांगलादेशाला एकूण ३२ वेळा ३००+ धावांचे आव्हान मिळाले पण त्याचा यशस्वी पाठलाग त्यांना फक्त एकदाच करता आला आहे . झिम्बाबेला ३१ वेळा असा पाठलाग करायचा होता पण ते यशस्वी एकदाही ठरले नाहीत !

अशा परिस्थितीत विजयाची टक्केवारी सगळ्यात जास्त द. आफ्रिकेची आहे ( ३० %), त्या खालोखाल आहे भारत (२९ %) व ऑस्ट्रेलिया (२७ % ) अशी आहे. सर्वात मोठ्या लक्षाचा यशस्वी पाठलाग द. आफ्रिकेनेच ऑसीजच्या विरूद्ध केला आहे ( ४२४ धावा )

आकडीवारी एरवी अनेकवेळा फसवी असते पण या बाबतीत मात्र ती "दूध का दूध पानी का पानी" अशीच आहे ! बलवान संघ व दुबळ्या संघातला फरक अगदी स्पष्टपणे अधोरेखित झाला आहे !

फलंदाजाची कसोटी पाहणारा चवथा डाव !

2011-08-11T23:11:00.001+05:30

कसोटी क्रिकेटमध्ये फलंदाजाचा खरा कस लागतो चवथ्या डावात फलंदाजी करताना. चवथ्या डावात खेळताना एकतर सामना वाचवायचा तरी असतो किंवा जिंकायचा तरी असतो. करा अथवा मरा ( निदान पळून तरी जा !) अशीच स्थिती असते. कसोटी मध्ये चवथ्या डावात खेळताना ज्यांनी एकूण कारकिर्दीत हजारच्या वर धावा केल्या आहेत अशा खेळाडूंचाच विचार केला तर कोण कसाला उतरला ते लगेच समजेल.

आकडेवारीवरून दिसते की बॉयकॉटची सरासरी सर्वांधिक आहे. ३६ सामन्यात, ३४ वेळा चवथी पाळी खेळताना त्याने १३ वेळा नाबाद राहून १२३४ धावा ५८.७६ च्या सरासरीने केल्या आहेत .त्यात त्याची ३ शतके व ७ अर्धशतके आहेत.
सुनील गावस्करने बॉयकॉटपेक्षा दोन सामने व १ डाव कमी खेळूनही ९ वेळा नाबाद रहात १३९८ धावा करताना ४ शतके ( त्यात एक द्विशतक ) व ८ अर्धशतके झळकावली आहेत.
चवथ्या डावात खेळताना एकूण हजारच्या वर धावा करणारे १८ खेळाडू आहेत पण त्यात फक्त सुनील व ग्रीनिजलाच द्विशतक ठोकता आले आहे.
राहुल द्रविडने सगळ्यात जास्त धावा काढल्या आहेत , १४७६, त्याच्या मागे आहे लारा , १४४० धावा !
सरासरीत सगळ्यात सरस आहेत अनुक्रमे बॉयकॉट, गावस्कर, पॉंटींग, ग्रीनीज, स्मिथ. सचिन या क्रमवारीत १५ व्या स्थानी आहे. त्याची चवथ्या डावातली सरासरी ३९ एवढीच आहे. सचिनची कसोटी कारकिर्दीतली सरासरी ५५ आहे तेव्हा हा फरक लक्षणीयच आहे.
धावांचा धबधबा म्हणून नावाजलेला लारा सुद्धा या निकषात खूपच खाली आहे. त्याची सरासरी आहे फक्त ३७ आणि त्यातही तो तब्बल ७ वेळा भोपळाही फोडू शकलेला नाही. द्रविड मात्र चवथ्या डावात एकदाही शून्यावर बाद झालेला नाही !
सरासरीत १५ व्या स्थानी असलेला सचिन ६५ सामन्यात ५२ वेळा चवथ्या डावात खेळलेला आहे , १४३९ धावा जमविताना त्याने ३ शतके व ३ अर्धशतके केलेली आहेत व ३ वेळा शून्यावर बाद झालेला आहे. सरासरीत त्याच्या खाली असलेले सरवान, लारा व स्टुअर्ट अनुक्रमे ३६, ४६, ३९ च डाव खेळलेले आहेत हे सुद्धा लक्षात घ्यायला हवे.
या यादीत स्थान असलेले बहुतेक फलंदाज सलामीला अथवा मधल्या फळीत खेळणारे आहेत व जॅक कॅलिस व गेलचा अपवाद सोडल्यास निव्वळ फलंदाज आहेत.

आकडेवारीसाठी आधार : espncricinfo.com

शेयर बाजाराचा फंडा !

2011-08-06T12:28:00.001+05:30

आटपाट नगर सधन म्हणावे असेच होते. प्रत्येकाची कसदार जमीन होती. सोने पिकत होते. अगदी शिणुमात दाखवितात तसे राव आणि रंक दोघेही सुखी होते. धान्याच्या कोठ्या कायम भरलेल्या असायच्या. पण याच समृद्धीने गावावर माकडांचे संकट ओढवले. माकडांच्या झुंडीच्या झुंडी धान्य फस्त करायला गावात धडकू लागल्या. आटपाट नगरातले लोक माकडांच्या त्रासामूळे अगदी हैराण झाले होते. गावात माणसे कमी व माकडे जास्त अशी स्थिती ओढवली होती. जिकडे बघावे तिकडे माकडेच माकडे. माकडांचे काय करायचे या पेचात नगरवासी पडले असतानाच त्या गावात एक मसिहा आपल्या नोकराबरोबर येतो. सोबत त्याने प्रचंड मोठे पिंजरे आणलेले असतात. गावकर्यांना तो जबरदस्त ऑफर देतो " माकडं आम्हाला, पैसे तुम्हाला !" एका माकडाला पकडून मसिहाच्या ताब्यात दिले की तो त्यांना रोख 25 रूपये देणार असतो.

माकडांच्या त्रासाने हैराण झालेले लोक आता माकडे पकडायच्या मागे लागतात . पकड माकड व कमव 25 रूपये ! बघता बघता गावातली बहुतेक माकडे पकडली जातात व मसिहाच्या पिंजर्यात बंद होतात. माकडांचा उपद्रव थांबतो वर रोख पैसेही मिळतात. गाववाले जरा उसंत घेत आहेत तो मसिहा नवे ऐलान करतो. एका माकडासाठी तो आता 50 रूपये मोजायला तयार होतो ! गावातली उरली-सुरली माकडे पकडून झाल्यावर गाववाले आता पंचक्रोशीतली गावे पालथी घालतात व मायंदळ पैका कमवितात. शेवटी अशी वेळ येते की त्या संपूर्ण टापूत औषधालाही मोकळे माकड दिसत नाही ! अनेक दिवस वाट बघून सुद्धा नव्याने माकडे मिळत नाहीत म्हटल्यावर मसिहा बोली एकदम 100 रूपयावर नेवून ठेवतो. गावकरी सुद्धा परत एकदा नव्याने कामाला लागतात. शेतीवाडीची कामे सोडून सारा गाव आपला माकडांच्या मागे लागतो. पण अनेक आठवडे तपास करून सुद्धा एकही माकड गवसत नाही ! 200 रूपयांची बोली लावून सुद्धा माकड मिळत नाही म्हटल्यावर मसिहा शेवटी वैतागून गाव सोडायचा निर्णय घेतो व दूसर्या प्रांतात माकडे मिळतात का याची पाहणी करण्यासाठी रवाना होतो. ताब्यात असलेल्या माकडांची निगराणी करायला तो आपल्या नोकराला गावातच ठेवतो.

मसिहाचा नोकर मालकाची पाठ फिरताच गाववाल्यांना सांगू लागतो की मालक पक्का लब्बाड आहे, माकडांच्या धंद्यात तो बख्खळ पैसा कमावितो व तुमच्या तोंडाला पाने पुसत आहे ! एका माकडामागे त्याला खरेतर 1000 रूपये मिळतात पण तुम्हाला मात्र तो शंभरच देत आहे. मला पण तो कमी पैशात राबवून घेतो , एवढेच नाही तर मला हाकलून देवून कमी पैशात कोणी दूसरा नोकर मिळतो का हे सुद्धा तो शोधतो आहे. माझा महिन्याचा पगार सुद्धा त्याने थकविला आहे. सगळ्या गावकर्यांची सहानूभूति नोकराला मिळते. जो तो मसिहाच्या नावाने बोटे मोडू लागल्यावर नोकर आपण आता मालकाला चांगलाच धडा शिकविणार असल्याचे जाहिर करतो. त्याच्या ताब्यात असलेली पिंजर्यात डांबलेली माकडे तो गावकर्यांना फक्त 100 रूपयात देवू करतो व गावकर्यांचे भले करूनच गाव सोडायचे ठरवतो. पुढे तो असेही सांगतो की मालकाने निरोप पाठविला आहे की काही दिवसातच तो परत येत आहे. ही माकडे तुम्ही 500 रूपयाखाली त्याला विकू नका असेही तो बजावून सांगतो. गावाला वेड लागते वेड ! असेल नसेल ते विकून जो तो माकडे घेण्यासाठी झुंबड करतो. बहुतेक सगळ्या जमिनी सावकारांच्या घशात जातात, दागिने , पाटल्या, बांगड्या विकून / गहाण ठेवल्यावर शेवटी बायकांच्या गळ्यात मंगळसूत्र सुद्धा रहात नाही. अवघ्या काही दिवसातच प्रत्येक गाववाल्याच्या घरात माकडेच माकडे दिसू लागतात. सर्व माकडे विकली गेल्यावर नोकर जड अंत:करणाने गाव सोडतो. सगळा गाव त्याच्या सेंड ऑफ ला लोटतो. त्याचे लाख लाख आभार मानत साश्रू नयनांनी सगळे त्याला निरोप देतात.

दोन वर्षे झाली, आटपाट नगरातले गावकरी अजूनही त्या मसिहाच्या प्रतीक्षेत आहेत. स्वत: अर्धपोटी राहून ताब्यात असलेल्या माकडांची निगरानी ठेवत आहेत. शेती-वाडी केव्हाच सावकारांच्या घशाखाली गेली आहे. आपल्याच शेतात मजूरीवर सगळा गाव राबतो आहे. काही जण आता आसपासच्या गावात माकडांचे खेळ दाखवून पोटाची खळगी भरीत आहेत.

“काम न करण्यासाठी” करायची कामे !

2011-07-29T12:34:00.001+05:30

"काम न करण्यासाठी" करायची कामे !

कोठेही जाताना हातात कागदपत्रांचे भेंडोळे ठेवा. हातात कागदपत्रे असलेले लोक कामसू दिसतात तर रिकाम्या हाताने फिरणारे कॅन्टीनला चालले आहेत असे वाटते. हातात पेपर असेल तर तो माणूस प्रसाधनगृहात चालला आहे असा समज होतो. घरी जाताना सुद्धा फायलींचे ढीग सोबत न्या. असे केल्याने तुम्ही कामावरच नाही तर घरी सुद्धा कंपनीचे भले बघत असता असा वरीष्ठांचा समज अधिक दृढ होतो.
संगणक वापरून तुम्ही कामात मग्न असल्याचे दाखवा – तुम्ही जेव्हा संगणकावर असता तेव्हा आम आदमीला तुम्ही कामात व्यस्त आहात असेच वाटते. तुम्ही व्यक्तीगत इ-मेल पाठवा किंवा तुम्हाला आलेली वाचा, गेम खेळा, मित्रांशी गप्पा ठोका, थोडक्यात काम सोडून काहीही काम करा. ज्यांनी संगणकाचा शोध लावला त्यांना त्याचा असा वापर अभिप्रेत नसेलही पण असे करण्यात वावगे काय आहे ? आणि समजा तुम्हाला बॉसने हे धंदे करताना पकडलेच तर खुषाल ठोकून द्या की मी माझे संगणक ज्ञान अद्ययावत करत आहे व त्याचा फायदा कंपनीलाच होणार आहे तो ही एक पै सुद्धा खर्च न करता !
टेबलावर पसारा करून ठेवा – टापटीप टेबल बड्या सायबाला शोभून दिसते ! आपल्यासारख्या पामरांच्या बाबतीत मात्र हेच काम करीत नसल्याचे लक्षण ठरते. तुमच्या टेबलावर , आसपास कसा नुसता फायलींचा ढीग साचलेला हवा ! काही फायली नसतील तर मागच्या वर्षीच्या फाइल ठेवा हो, बघणार्याला फाइल नवी काय जुनी काय, काय फरक पडतो ? फायलींचा ढीग दिसल्याशी कारण ! ढीग कसा चांगला उंच व ऐसपैस पसरलेला हवा ! आणि समजा जर कोणी आलाच तुमच्या टेबलाकडे तर महत्वाची फाइल त्या ढीगार्यात दडवून ठेवा व तो आल्यावर ती शोधण्याच्या बहाण्याने सगळे ढीगारे उलथे-पालथे करीत रहा !
तुमच्याकडे वॉइसमेलची सोय असेल तर कधीही फोनवर उत्तर देवू नका ! उगाच कोणी कोणाला फोन करीत नाही. अहो तुमच्याकडून काही काम करून घ्यायचे असते म्हणून तर लोक तुम्हाला फोन करतात ! वॉइसमेल बघितल्यावर जे कॉल तुम्हाला कामाला लावणारे असतील तर ते करणार्यांना त्यांच्या जेवणाच्या किंवा अशावेळी की ते फोन घेण्याची सुतराम शक्यता नाही , तेव्हाच फोन लावा. या मूळे तुमची तत्पर आणि कामसू अशी प्रतिमा तयार होइल, भले प्रत्यक्षात तुम्ही कामचोर असलात तरी !
चेहरा सतत त्रासलेला ठेवा, बघणार्याला तुम्ही अस्वस्थ असल्याचे वाटले पाहिजे – अशाने तुमच्या वरिष्ठांना तुम्ही कामाच्या बोजाने दबले गेले आहात असे वाटेल. "ये बेचारा काम के बोज का मारा" असे दिसले पाहिजे.
कार्यालयातून उशीरा घरी निघा – कामावर उशीरापर्यंत थांबा, खास करून तुमचा बॉस थांबला असेल तेव्हा. अर्थात या वेळात तुम्ही तुमच्या आवडीचे एखादे मासिक, गोष्टीचे पुस्तक वाचू शकता जे वाचायला एरवी तुम्हाला सवड मिळत नाही. बाहेर पडताना बॉसच्या केबिनवरूनच जा, त्याला तुम्ही उशीरा पर्यंत थांबला होता ते कसे कळणार नाहीतर ? महत्वाचे इमेल अवेळी धाडत जा, जसे रात्री 9 वाजून 05 मिनिटे किंवा सकाळी 7 वाजून 05 मिनिटे., त्यातही तो दिवस रविवार वा सार्वजनिक सुट्टी असेल तर उत्तमच !
सतत उसासे सोडत रहा – मोठ्याने व सतत उसासे सोडत राहिलात की लोकांना तुम्ही जबरदस्त तणावाखाली काम करीत आहात असे वाटते.
ढीगार्याची क्लुप्ती – कागदपत्रांचा टेबलावर नुसता ढीग करून ठेवाच पण त्या बरोबरच काही पुस्तके जमिनीवर पडलेली दिसली पाहिजेत. या साठी संगणकाची जाडजूड माहिती पुस्तके एकदम बेस्ट !
शब्दसंग्रह वाढवा – संगणकाची मासिके चाळा व त्यातील अत्यंत क्लिष्ट शब्द निवडून काढा, नव्या नव्या उत्पादनांची माहिती करून घ्या व साहेबाशी बोलताना त्याचा मस्त वापर करून त्याला अगदी भंजाळून टाका. न कळणारी तांत्रिक परिभाषा वापरून त्याला अगदी शब्दबंबाळ करा. त्याला तुमचे म्हणणे कळेलच असे काही नाही, कळले पाहिजे असेही नाही , छाप मात्र नक्की पडेल !
दोन जॅकेट असू द्या – तुमचे टेबल जर सगळ्यांना दिसेल असे असेल तर एक जॅकेट तुमच्या खुर्चीच्या पाठीवर पसरवून ठेवा. लोकांना ते जॅकेट बघून तुम्ही जवळपासच कोठेतरी आहात असे वाटेल व मग दूसरे जॅकेट घालून तुम्ही कामाच्या वेळात कोठेही उंडारायला मोकळे.
आणि शेवटी अत्यंत महत्वाची गोष्ट – ही पोस्ट तुमच्या साहेबापर्यंत पोचणार नाही याची काळजी घ्या !

इनोसंट कलमाडी साहेब !

2011-07-25T22:25:00.002+05:30

चला, आज दसरा, आजच दिवाळी ! अहो , तोंड सांभाळून बोला, मला विस्मरणाचा रोग नाही जडला आहे, जडला होता आमच्या कलमाडी साहेबांना ! या रोगाने त्यांची नुसती आठवणच नव्हती गेली , राजकारणातली सोन्यासारखी फुललेली करीयरही संपूष्टात आली होती. कोणी म्हणत होते की शरदाचे चांदणे त्यांना बाधले. महालात राहणारा माणूस तिहारच्या तुरूंगात सडत होता. भगवान के दरबारमे देर है लेकिन अंधेर नही याचा प्रत्यय पुन्हा एकदा आला. आमचे साहेव आता निर्दोष सूटणार !

आता कोणाला सांगायला हरकत नाही, माझी व साहेबांची ओळख फार फार जुनी, म्हणजे किती वर्षापुर्वीची हे बी आठवत नाय यवडी जुनी ! आता गोदीत कारकुनी करणारा माणूस एवढ्या मोठ्या माणसाच्या संपर्कात तरी कसा आला असा प्रश्न तुम्हाला पडणे साहजिक आहे म्हणा, पण वो एक बहुत पुरानी कहानी है ! किती पुरानी ते मात्र आता आठवत नाय बघा ! झाले असे की आस्मादिक पुण्याचा प्रसिद्ध दगडूशेट हलवाईचा गणपती बघायला गेले होते. दगडूशेटला पोहचे पर्यंत पुण्यातल्या रीक्षावाल्यांनी घुम घुम घुमवून माझा अर्धा खिसा रिकामा केलेला होताच. दर्शनासाठी नंबर लागेपर्यंत माझे पाकिट, मोबाइल, घड्याळ, अंगठी,( चेन घातली होती का व घातली असेल तर ती सुद्धा मारली का ते आठवत नाही.) असे काय काय गहाळ झाले, दगडूशेटच्या पायावर लोटांगण घाले पर्यंत माझा कॉटन किंगचा कॉटनचा शर्ट सुद्धा कोणीतरी मारला. भयंकर प्रसंग ओढवला होता. त्याच वेळी दाढीधारी, पांढरे शुभ्र कपडे घातलेला माणूस नवस फेडण्यासाठी तिकडे आलेला होता. माझी त्याची नजरा नजर झाली व लगेच त्याने मला "पपलू" अशी जोरात हाक मारली. माझी ही अवस्था बघून तो मला "पुना कॅफे" अशी पाटी असलेल्या एका दूकानात घेवून गेला. त्याने दोन कॉफी अशी झोकात ऑर्डर ठोकली. मला उगीच वाटतय की ज्याने कॉफी आणली त्याची सुरत बारामतीकरांशी काफी मिलती जुलती होती. मी पपलू नाही, एकनाथ मराठे असे त्यांना हजारदा सांगितल्यावर त्यांना पटले. पण माणूस मोठा दिलदार ! "या कलमाडीने एकदा कोणाला आपला दोस्त मानले की मानले, कवा बी येत जा राव, हा कॅफे आपलाच आहे, दोस्त आपकी सेवा मे हाजिर है !" असा सबूद दिला आणि तो पाळलाही. योगायोग असेल पण माझी अपघाती झालेली ओळख त्यांना चांगलीच लकी ठरली. सोनिया (मा/आ)यने आश्रय दिला, राज्यसभेची खासदारकी मिळाली , पुढे तर राष्ट्रकुल स्पर्धेच्या आयोजन समितीचे यजमानपद सुद्धा मिळाले.

साहेब म्हणजे एक वल्ली आहेत. मला त्यांनी एकदाही मराठे वा एकनाथ म्हणून हाक मारलेली मला आठवत नाही. खरेच आठवत नाही हो - नाही तसे नाही – कधी मारलीच नाही अशी हाक ! कधी मला ते टी बाळू म्हणत, कधी लखोबा, कधी आर आर कधी राहुल --- एकदा तर मला त्यांनी ममद्या अशी हाक मारून पाठीत प्रेमळ धपाटा सुद्धा घातला होता ! मला थोडे विचित्र वाटायचे पण मोठ्या माणसांच्या लिला आपल्याला कशा कळणार म्हणून सोडून द्यायचो. पुढे मला त्यांनी दिल्लीला बोलवून घेतले. दिल्लीत आयपीएचे ऑफिस आहे त्यात त्यांनी मला डेप्युटेशनवर बसविले. माझा दिल्लीत चांगलाच जम बसला. राष्ट्रकूल स्पर्धेची तयारी अंतिम टप्प्यात आली होती, विविध कामांची धडाक्यात टेंडरे निघू लागली व माझ्या पायाला जणू भिंगरी लागली. चहा सोनियाजीं बरोबर, फराळ प्रियांकाच्या घरी, रॉबर्टबरोबर बीयर, राहुलबाबा बरोबर धाब्यावर खाणे, मनमोहनांसोबत मलईदार लस्सी, शीला दिदींच्या घरी रात्रीचे शाकाहारी खाणे ---- ! मस्त चालले होते सगळे ! पण प्रत्येक चांगल्या गोष्टीला नजर लागतेच ना ! साहेबानी काहीतरी गडबड सुरू केली होती. टेंडर एकाचे, कंत्राट दूसर्यालाच, कामाचे पैसे तिसर्यालाच ते सुद्धा ठरल्यापेक्षा कितीतरी जास्त ! एकच काम, पण बिले हजार, काम रूपयाचे, बिले लाखाची तर कधी काम न करताच बिले ! एरवी साहेब सुरेश कलमाडी याच नावाने क्रॉस्ड चेकच घ्यायचे पण हल्ली मला ते चेक भरायला द्यायचे त्यावर आपले नाव काही भलतेच लिहायचे. मग चेक घेणे बंदच करून गांधीच घ्यायला लागले. पण मग मिळालेले पैसे तरी नीट तिजोरीत ठेवायचे ना ? अहो काय सांगू, नोटांची बंडलेच बंडले कोठेही टाकून द्यायचे, गादीखाली, लादीत, सोफ्यात, बाथरूममध्ये , अगदी संडासात सुद्धा ! शेवटी मी त्यांना जबरदस्ती डॉक्टरांकडे घेवून गेलो. सगळी लक्षणे विस्मृती रोगाची होती ! हे कळल्यावर साहेबांनी क्षणाचीही उसंत न घेता आपला राजीनामा खरडला, सार्वजनिक जीवनातुन निवृत्त होणार असून आता फक्त पुना कॅफे सांभाळणार असे प्रत्रक माझ्याकडून बनवून घेतले. आपल्या निवृत्तिचे कारण सोनिया माय, शीला दिदी, प्यारे मोहन या सगळ्या सगळ्यांना कळवायची जबाबदारी त्यांनी मोठ्या विश्वासाने माझ्यावर दिली. मी उदयिकच १० जनपथ गाठले. सोनियामाय बरोबर पास्ता खात असतानाच मी कलमाडी साहेबांना झालेल्या असाध्य रोगाची माहीती दिली व ते सार्वजनिक जीवनातुन निवृत्त होत आहेत असेही सांगितले. मग मात्र अजबच झाले, सोनियांना कलमाडी कोण तेच आठवत नव्हते ! मी जोरात "राहुलबाबा जल्दी आओ" असे ओरडलो व तो धावतच आल्यावर कलमाडी टेप वाजविली तेव्हा राहुलबाबाने "कलमाडी हो या अनाडी, उनसे हमारा क्या वास्ता ? " असे मला विचारले. तिकडून मी थेट मनमोहनांकडे धाव घेतली तर त्यांना राष्ट्रकुल स्पर्धा किस चीज का नाम आहे हेच आठवत नव्हते, त्यांनी माझी बोळवण शीला दिदींकडे केली. शीला दिदींना मी सगळा प्रकार धाप लागेपर्यंत सांगितला तर त्यांनी "आपको विश्राम की सख्त जरूरत है" असे सांगत हातावर एक पेपरमिटची गोळी देवून पिटाळले. हा सगळा प्रकार साहेबांना सांगायला गेलो तर त्यांनी मलाच "कोन है बे तू ?" असे खडसाविले व धक्के देवून बाहेर काढले ! काहीतरी भयंकर घोटाळा होणार, साहेबांबरोबरच देशाचे नाव सुद्धा खराब होणार म्हणून मी पवार साहेबांना बारामतीत जावून लोटांगण घातले. मी त्यांना त्यांच्या नावाने साद घालताच ते एकदम शून्यात नजर लावून बोलू लागले " कोण मी, कोठून आलो, बारामतीची भानामती की मैद्याचे पोते ? की ममद्या खाटीक की मी श्रीखंड्या ? मराठा सदार की मोघल बादशहा ?" असे स्वगत बोलल्यासारखे बोलू लागले !

मधला काही काळ मीच कोमात होतो (म्हणे )! काही महिन्यानंतर की वर्षानंतर डोळे उघडल्यावर "मै कहा हूं" असे न विचारता मी "राष्ट्रकूल स्पर्धा पार पडली का ?" हा प्रश्न विचारला. पडली एकदाची रडत खडत पण त्यात करोडोचा घोटाळा केला म्हणून कलमाडी तुरूंगात आहेत असे कळताच मी "ये हरगिज नही हो सकता, साब बेकसूर है, वो तो अपनी यादगाश खो बैठे है, उन्हे छोड दो" असा टाहो फोडला तेव्हा डॉक्टरांनी "इसके दिमाखपे असर हुआ है" असे म्हणून मला येरवड्याला हलवायची व्यवस्था केली.

शेवटी आज तो सोनियाचा दिनू उगवला, माझी मेंटल वार्ड मधून सूटका झाली तशी आदरणीय कलमाडी साहेबांची सुद्धा होईलच ! गेलेला मान-सन्मान परत मिळेल ! चला, मला आता दिल्लीत होणार्या ऑलिंपिकच्या तयारीला आतापासूनच लागायला हवे !

नाणेफेकीचा कौल.

2011-07-24T15:41:00.001+05:30

क्रिकेटमध्ये नाणेफेक जिंकणे ही अनेक वेळा विजयाची पहिली पायरी समजली जाते. नाणेफेक जिंकणार्या संघाला आधी फलंदाजी करायची की क्षेत्ररक्षण करायचे याचा निर्णय घेता येतो. हवामानाचा अंदाज, मैदानाचा लौकिक, आपल्या संघाची बलस्थाने व प्रतिस्पर्धी संघाची कमजोर बाजू यांचा दोन्ही संघाचा गृहपाठ झालेलाच असतो व कौल मनासारखा मिळाल्यास काय करायचे हे आधीच ठरलेले असते. कौल मनासारखा लागणे हा नशीबाचा भाग असला तर त्यानंतर घेतला जाणारा निर्णय मात्र संघाच्या थींक टँकची ताकद दाखविणारा असतो. नाणेफेक जिंकल्यावर काही प्रमाणात तरी संघाला फायदा होतोच. अनेकदा काहीच आडाखा बांधता न आल्याने अनेकदा नाणेफेक हरणेच चांगले असे वाटते. निदान नाणेफेक जिंकूनही सामना गमावला असा दोष लागत नाही. कधी कधी दोन्ही कर्णधारांचे अंदाज अगदी विरोधी असतात व एका कर्णधाराला आधी फलंदाजी करायची असते तर दूसर्याला गोलंदाजी ! अशावेळी नाणेफेकीचा कौल काहीही लागला तरी फारसा फरक पडत नाही.

2000 व्या कसोटी सामन्याच्या निमित्ताने मी नाणेफेक या विषयाचा अनेक अंगांनी वेध घ्यायचा प्रयत्न केला आहे व हे करताना अनेक ठोकताळे कसे चुकीचे असतात याचा प्रत्यय मला अनेकदा आला. या अभ्यासातून दादा संघ कोण व कच्चे लिंबू संघ कोणते हे सुद्धा अधोरेखित झाले.

मला सगळ्यात थक्क केले ते नाणेफेक जिंकायच्या संभाव्यतेने. दैवाने या बाबतीत दोन्ही संघाना समान न्याय दिलेला आहे. नाणेफेक जिंकायची सरासरी टक्केवारी 51 आहे ( देशात 52, परदेशात 51 ) ! याबाबतीत त्यातल्या त्यात झिम्बाब्वे जास्त नशीबवान आहे (देशात 57, बाहेर 62, सरासरी 59) तर पाक कमनशीबी (देशात व देशाबाहेरही 47).

नाणेफेक जिंकण्याची दोन्ही संघाना समान संधी असते हे सिद्ध झाल्यावर पुढचा निर्णय कर्णधारालाच घ्यायचा असतो, दोनच पर्याय असतात, आधी फलंदाजी घ्यायची किंवा प्रतिस्पर्धी संघाला फलंदाजासाठी मैदानात खेचायचे. तब्बल 70 टक्के वेळा नाणेफेक जिंकणारा संघच फलंदाजीसाठी उतरतो ! या प्रमाणात देशात वा देशाबाहेर खेळतानाही काही फरक पडत नाही ( 71 व 69 ). खेळपट्टीचा काहीच अंदाज बांधता येत नसेल , तेव्हा जोखीम न पत्करता फलंदाजी करायला सर्वच संघ पहिली पसंती देत असावेत, सेफ बेट ! संघपातळीवर मात्र या प्रमाणात प्रचंड तफावत आहे. क्रिकेटमधील दादा असलेला ऑस्ट्रेलियाचा संघ देशात खेळताना 74 % तर बाहेर खेळताना 86 % आधी फलंदाजी करणेच पसंद करतो. या उलट इंग्लंडचा संघ देशात 86 % व परदेशात 78% वेळा फलंदाजी स्वीकारतो. या दोन्ही संघाना आपल्या फलंदाजीतील ताकदीवर जास्त विश्वास असावा किंवा प्रतिस्पर्धी संघाच्या गोलंदाजीला ते फारशी किंमत देत नसावेत. विंडीजचा संघ मात्र देशात खेळताना 57% वेळा फलंदाजी घेतो परदेशात मात्र त्यांचे हेच प्रमाण (73) असते ! न्युझीलंडचा संघ बाहेर खेळताना सरासरी पाळतो पण देशात खेळताना मात्र दोन्ही बाजूंना जवळ जवळ समान न्याय देतो , 49 आणि 51 !

अर्थात नाणेफेक जिंकून काय करायचे हे ठरवले म्हणजे संपत नाही. आता खरी कसोटी असते टीमवर्कची. आपल्या कर्णधाराने घेतलेला निर्णय बरोबर ठरविण्याची जबाबदारी संघातील प्रत्येकाची असते. प्रत्येकाने आपली जबाबदारी चोख पार पाडली तर ? पण असे बहुदा होत नाही. नाणेफेक जिंकून विजयाची सरासरी फक्त 27 % ( देशात 34, बाहेर फक्त 21 ) आहे , पराभूत होण्याची शक्यता मात्र 39 % आहे ! आश्चर्य म्हणजे नाणेफेक हरूनही संघ जिंकण्याचे प्रमाण जवळपास तेवढेच म्हणजे 24 % ( देशात 30, बाहेर 18 ) आहे. अजून एक गोष्ट स्पष्ट होते ती म्हणजे यजमान देशाला नाणेफेकीचा कौल कसाही लागला तरी फारसा फरक पडत नाही. दादा संघ मात्र ही सरासरी एकदम खोटी ठरवितात. देशातही आणि बाहेरही ! नाणेफेक जिंकून ऑसीज देशात 58 % तर बाहेर 40 % वेळा विजयी झाले आहेतच पण कौल विरोधात गेल्यावर सुद्धा देशात 54 % आणि परदेशात 34 % वेळा त्यांनी विजयश्री खेचून आणली आहे ! सर्वात दुबळ्या बांगलादेशाचे इन-बिन-तिन विजय आहेत व तिन्ही वेळा नाणेफेकीचे दान त्यांच्या बाजूनेच पडले आहे !

सुरवातीच्या भागात बघितल्याप्रमाणे, बहुतेक वेळा नाणेफेक जिंकणारा संघ फलंदाजीला उतरतो ( 70 %) पण विजयश्रीच्या मनात काही वेगळेच असते. अशा स्थितीत विजयाची टक्केवारी फक्त 27 टक्के आहे तर गोलंदाजी केल्यास विजयाची शक्यता थोडी वाढते, 32 %. अर्थात ऑसी ही सरासरी सुद्धा धुडकावतात, त्यांचे हेच प्रमाण 59 व 53 आहे. म्हणजेच खेळपट्टीचे अचूक निदान करण्यात ऑसींचा हात धरणारा कोणी नाही ! आफ्रिकेचा संघ मात्र जेव्हा रेड चेरी हाती घेतो तेव्हा सर्वात खतरनाक ठरतो, आधी गोलंदाजी करण्याचा त्यांचा निर्णय 55 % वेळा बरोबर ठरला आहे.

नाणेफेक जिंकूनही घेतलेला निर्णय अंगलट येण्याचे व पराभवाची नामुष्की पदरी पडायची सरासरी टक्केवारी 39 % एवढी प्रचंड आहे. अर्थात इंग्लंडवर अशी मानहानी फारच कमी वेळा आलेली आहे, फक्त 25 % ( त्या खालोखाल आहेत ऑसी 26 %, भारत, पाक 27% श्रीलंका 29% द. आफ्रिका 34% , न्युझीलंड 41%, झिम्बाब्वे 59 % ) तर बांगलादेशाचे हेच प्रमाण आहे 86 % !

पुरे आता ! डोक्याला मुंग्या आल्या ! तशा अजून बर्याच शक्यतांचा अभ्यास बाकी आहे. फिर कभी !

साभार - http://www.espncricinfo.com या संकेतस्थळावरील आकडेवारीचे इंजिन ( प्रगत पर्याय.)

सूटायचे कसे ? राज्य कोणावर ?

2011-07-23T12:21:00.001+05:30

कोणताही खेळ म्ह्टला की "राज्य कोणावर ?" हा प्रश्न आधी सोडवावा लागतो.
अगदी पत्त्यासारख्या बैठ्या खेळापासून ते क्रिकेटसारख्या मैदानी खेळापर्यंत राज्य कोणावर हा प्रश्न अनेक प्रकारे सोडविला गेला आहे. बहुतेक सर्व पद्धतीत "खेळ कोणाला दैवाचा कळला ?" या चालीवर दैवाचा कौलच महत्वाचा मानला गेलेला आहे. म्हणजे आकाशात फेकलेले नाणे खाली पडताना छापा वर असेल की काटा हे कोणीच सांगू शकत नाही !

सुटण्याची सर्वात बाळबोध पद्धत म्हणजे १०, २० , ३० करणे ! अर्थात गणित कळायला लागल्यावर कोठे उभे राहिले की सूटका होते ते समजू लागते व मग यात मजा वाटत नाही !

थोडा पुढचा प्रकार म्हणजे "जास्तीची वा कमीची मेजॉरीटी" ! भाग घेणार्या सर्वानी रांगेत उभे रहायचे, हात एकत्र वर उंचावायचे व एका लयीत खाली आणताना तळवा उलथा किंवा पालथा धरायचा. जास्तीची मेजॉरीटी ठरली असेल तर पंजे उलथे जास्त असतील तर उलथेवाले सूटले ! दोनच जण उरले असतील तर सुटलेल्या एकाने डमी ( याला सुद्धा काही खास शब्द आहे, मला तो आता आठवत नाही, तुम्हाला आठवतो आहे का ? ) म्हणून भाग घ्यायला लागतो !

गल्लीत क्रिकेट खेळताना बॅंटींग पहिली कोणी करायची हा मुद्दा सुद्धा कळीचा ( भांडण या अर्थाने सुद्धा ! ) ठरू शकतो. एखाद्या खेळाडूच्या पाठीवर दोन्ही हातांच्या बोटांचा वापर करून नंबर ठेवला जातो. पाठमोरा खेडाळू ज्याचे नाव घेइल त्याचा तो बॅंटींगचा नंबर. सगळ्यात शेवटी जो असेल त्याला बॉलिंग करायला लागते. फलंदाजी १,२ अशा क्रमाने तर गोलंदाजी शेवटून उलट्या क्रमाने. "पाठीवर नंबर पाडण्याची" पद्धत अनेक खेळात वापरली जाते. अजून एक पद्धत म्हणजे बॅटच्या आडोशाने नंबर जमिनीवर लिहायचे. मग बॅटने ते झाकायचे. प्रत्येकाने त्यातली एक खूण धरायची. बॅट काढल्यावर त्या खुणेसमोर जो नंबर असेल तो त्याचा नंबर !

सापशीडी सारख्या फासे वापरून खेळायच्या खेळात फाशाचा वापर करूनच नंबर ठरविला जातो. प्रत्येकाने दान टाकायचे, जास्त मोठे दान ज्याचे पडेल त्याचा नंबर आधी लागतो वा त्याला आपल्या आवडीने सोंगटीचा रंग निवडता येतो.

गोट्या खेळताना सुद्धा नंबर ठरविण्याचे अनेक प्रकार वापरले जातात. रींगण खेळताना एक रेषा आखली जाते. ठराविक अंतरावरून त्या रेषेपर्यंत गोटी प्रत्येकाने फेकायची. याला "चकणे" असे म्हणतात. ज्याची गोटी रेषेच्या सर्वात अधिक जवळ तो आधी खेळणार ! गल भरणे ( राजा-राणी खेळताना ) हा सुद्धा प्रकार वापरला जातो. ज्याची गोटी गलीच्या सर्वात जवळ तो आधी खेळ्णार किंवा जो सर्वात कमी प्रयत्नात गल भरेल तो आधी खेळतो.

वीटी-दांडू खेळताना राज्य कोणावर ते ठरविण्यासाठी सर्व भीडू एकेक टोला लगावितात. जो सर्वात लांब टोला मारतो तो सूटतो व कमी लांब टोला मारणार्यावर राज्य येते. गल्लीवर दांडू आडवा ठेवून लांबून वीटीने दांडू उडवायचा प्रकार सुद्धा वापरला जातो. कधी कधी गल्लीत वीटी ठेवून ती लांबवर उडविली जाते व त्याप्रमाणे नंबर ठरविला जातो.

भोवर्यात कोचापाणी खेळताना, सर्वानी एकाचवेळी भोवरा फिरवायचा असतो. ज्यांचा भोवरा जास्त वेळ फिरत राहतो तो सूटतो. कतरी जो जास्त लांब मारेल तो सूटला असेही काही ठीकाणी करतात.

बुद्धीबळात डावाची सुरवात कोण करणार, पर्यायाने पांढर्या मोहरांनीशी कोण खेळणार हे सुद्धा ठरवावे लागते. एक खेडाळू एका हातात काळे व एका हातात पांढरे प्यादे झाकून ठेवतो. प्रतिस्पर्धी खेळाडूने पांढरे प्यादे कोणत्या हातात आहे ते सांगायचे असते. त्याने बरोबर ओळखले तर तो डावाची सुरवात करतो.

पत्त्यांत पाच-तीन-दोन खेळताना पाच, तीन, दोन हे पत्ते पालथे ठेवले जातात. प्रत्येकाने त्यातला एकेक पत्ता उचलायचा, त्या प्रमाणे त्याने किती हात करायचे ते ठरते, दोन हात करणार्याकडे आपसूकच पीशी येते. एरवी खेळाच्या सुरवातीला पिसायचे कोणी हे ठरविण्यासाठी पत्ताच्या जोडामधून प्रत्येकजण एक पान ओढतो, ज्याच्याकडे सर्वात जड पान येते त्याच्यावर पीशी येते. बदाम सात मध्ये ज्याच्याकडे बदामची सत्ती येते तो डाव सुरू करतो, झब्बूच्या खेळात इस्पिकचा एक्का ज्याच्याकडे असेल (कोकणात याला भजे म्हणतात !) तो डावाची सुरवात करतो, एरवी पीसणार्याच्या हाताखालचा खेडाळू डाव सुरू करतो. बोलून हात करण्याच्या खेळात (उदा. मुमरी ) ज्याची सर्वात जास्त हाताची बोली असते तो डाव सुरू करतो.

सांघिक स्पर्धत नाणेफेक करूनच हा पेच सोडविला जातो. सध्या रूळलेल्या पद्धतीप्रमाणे एकाने नाणे आकाशात उडवायचे असते व दूसर्याने हेड किंवा टेल ते सांगायचे असते. दोन देशात असेल तर यजमान देशाचा कर्णधार नाणे उडवितो. जो नाणेफेक जिंकेल त्याला डावाची सुरवात कोणी करायची हा निर्णय घेता येतो. अर्थात मराठीत ओली-सुकी हा शब्द सुद्धा आहे. आम्ही लहानपणी खापराच्या एका बाजू्ला थुंकायचे व ती बाजू ओली करायचो , खापर उडाविले तर फूटायची भीती असायची म्हणून हातात ते उलटे किंवा पालटे करून ठेवले जायचे व त्या प्रमाणे ओली का सुकीचा कौल मागितला जायचा. सांघिक खेळात अनेकदा पुर्ण वेळ सामना खेळून सुद्धा हार-जीतीचा फैसला होत नाही. मग सामन्याचा निकाल लावण्यासाठी सुद्धा पेनल्टी शूट-आउट, सडन डेथ , टाय-ब्रेकर सारखे पर्याय वापरायला लागतात. वीस षटकांच्या क्रिकेटमध्ये आधी बॉल आउट पद्धत वापरली गेली आता सुपर ओवरची पद्धत वापरली जाते.

आयुष्य हा सुद्धा एक खेळच आहे. यातुन सुद्धा सूटका करून घेतलीच पाहिजे, पण आपण सर्वच या खेळात एवढे रमतो की "सूटकेलाही मन घाबरते, जो आला तो रमला" अशीच आपली अवस्था होते. जन्म-मरणाच्या खेळात आपण अडकूनच पडतो. सूटकेचा , मोक्षाचा मार्ग काही आपणाला सापडत नाही. अर्थात या खेळातून सुद्धा दोन प्रकारे सूटता येते, गीतेत सांगितल्याप्रमाणे भक्तीमार्गाने , शरण भावाने किंवा ज्ञानमार्गाने, अर्थात इथून कोणाला सूटायचेच नाही त्याला गीता तरी काय करणार ! घ्या राज्यावर राज्ये !

2000 व्या कसोटीच्या निमित्ताने !

2011-07-21T22:43:00.002+05:30

Overall figures

Team	Span	Mat	Won	Lost	Tied	Draw	W/L	Ave	RPO	HS	LS
England	1877-2011	912	322	261	0	328	1.23	32.20	2.69	903	45
Australia	1877-2011	730	341	192	2	195	1.77	34.09	2.89	758	36
West Indies	1928-2011	473	153	156	1	163	0.98	32.49	2.99	790	47
India	1932-2011	452	110	139	1	201	0.79	33.55	2.86	726	42
New Zealand	1930-2011	364	68	147	0	149	0.46	28.28	2.56	671	26
Pakistan	1952-2011	358	108	100	0	150	1.08	32.41	2.87	765	53
South Africa	1889-2011	358	125	124	0	109	1.00	31.80	2.73	682	30
Sri Lanka	1982-2011	201	61	71	0	69	0.85	33.32	3.08	952	71
Zimbabwe	1992-2005	83	8	49	0	26	0.16	26.57	2.65	563	54
Bangladesh	2000-2010	68	3	59	0	6	0.05	21.68	3.00	488	62
ICC World XI	2005-2005	1	0	1	0	0	0.00	16.70	3.43	190	144

आज लॉर्डसवर २००० वा कसोटी सामना खेळला जात आहे. कसोटी दर्जा असलेल्या अकरा देशांच्या संघाने एकूण किती कसोटी सामने खेळले आहेत, त्यात ते किती जिंकले, किती हरले, किती बरोबरील सूटले, किती अनिर्णीत राहिले, प्रत्येक संघाची डावातील सर्वांधिक तसेच सर्वात कमी धावसंख्या, संघाची प्रत्येक षटकामागे धावगती अशी सर्व माहिती वरील तख्त्यात दिली आहे. या माहितीचे विश्लेषण अनेक प्रकारे करता ये‍ईल व त्यातून अनेक गोष्टींवर प्रकाश पडेल.

सर्वात जास्त कसोटी खेळलेला संघ आहे इंग्लंडचा ( ९१२ ), त्या खालोखाल ऑस्ट्रेलिया (७३० ) व भारत (४५२)
सामन्यात विजय प्राप्त करण्याचे प्रमाण काढले तर ऑस्ट्रेलिया सर्वात भारी आहे (१.७७), त्या खालोखाल इंग्लंड व पाकिस्तानचा नंबर लागतो. सगळ्यांकडून मार खाणारा संघ आहे बांगलादेशचा, ६८ पैकी ५९ सामन्यात त्यांना पराभव पत्करावा लागलेला आहे.
डावातील सर्वांधिक धावसंख्या श्रीलंकेने उभारली आहे (९५२ ), त्यांच्या मागे आहेत इंग्लंड (९०३) व वेस्ट इंडीज (७९०)
सर्वात कमी धावात गुंडाळला गेलेला आहे न्युझीलंडचा संघ (२६ धावा ) त्या खालोखाल आहेत साउथ आफ्रिका (३० धावा ) व ऑस्ट्रेलिया (३६ धावा )
संघाच्या डावातील धावांची सरासरी काढली तर त्यात सरस भरणारा संघ आहे ऑस्ट्रेलियाचा (३४.०९ ) तर तळाला अर्थातच बांगलादेश (२१.६८ ) !
सर्वात जलद धावा ठोकणारा संघ आहे श्रीलंकेचा, षटकामागे ३.०८ धावा तर दूसरा नंबर धक्का देणारा आहे – चक्क बांगलादेश – त्यांची धावगती आहे ३ !
आतापर्यंत खेळल्या गेलेल्या १९९९ कसोटीत फक्त दोन सामने बरोबरीत सूटले आहेत व त्या दोन्ही सामन्यात ऑस्ट्रेलिया खेळलेली आहे भारत व वेस्ट इंडीज विरूद्ध !

मी कोणी आकडेमोड तज्ज्ञ नाही, सर्व माहिती espncricinfo.com या साइटच्या स्टॅटस्‍गुरू हा पर्याय वापरून मिळवलेली आहे. जसा वेळ मिळेल तसा अशा आकडेवारीचा वापर करून त्याचे वेगळ्या अंगाने विश्लेषण करण्याचा प्रयत्न करणार आहे. यातून सचिन वन-डेत पाठलाग करताना त्यातही २७५ पेक्षा अधिक धावांचे आव्हान असेल तर ) खरेच फाफलतो का ? कसोटीत चवथ्या डावात कोणता फलंदाज भारी ठरलेला आहे, शतक करूनही संघाचा पराभव बघण्याचे दुर्भाग्य कोणाकोणाच्या ललाटी आहे ? सर्वात जास्त वेळा त्रिफळा कोणाचा उध्वस्त झालेला आहे , कोणत्या फलंदाजाने किती वेळा संघाला विजयी करेपर्यंत मैदानात तळ ठोकला आहे – अशा अनेक प्रश्नांची उत्तरे शोधणार आहे.

अपवाद नसलेले नियम !

2011-07-18T13:44:00.001+05:30

नियम म्हटला की त्याला अपवाद हा असतोच ! किंबूहना अपवादानेच नियम सिद्ध होतो असे म्हणतात. खालील नियमांना मात्र अपवाद नाही, अर्थात याने "अपवादाच्या नियमाला" बाधा येत नाही, पुष्टीच मिळते !

यांत्रिकी नियम – तुमचे हात जेव्हा वंगणाने बरबटलेले असतील तेव्हाच नेमकी तुमच्या नाकाला खाज तरी सुटेल किंवा लघुशंकेची अतीव प्रबळ इच्छा होईल !

गुरूत्वाकर्षणाचा नियम – तुमच्या हातून जेव्हा एखादे उपकरण, नट, ब्लोट, स्क्रू खाली पडतो तेव्हा तो घरंगळत जिकडे सहजी हात पोहचू शकणार नाही अशा जागी जावून थांबतो !

संभाव्यतेचा नियम – तुमची कृती जेवढी येडपटपणाची तेवढी ती करताना तुम्हाला इतरांनी बघायची शक्यता जास्त !

रामभरोसे शास्त्र – जेव्हा तुमच्याकडून चूकीचा नंबर फिरवला जातो तेव्हा तो कधीही व्यस्त असत नाही व कोणीतरी हमखास त्याला उत्तर देतोच !

बनावाचा नियम – टायर पंक्चर झाल्यामूळे कामावर यायला उशीर झाला अशी थाप तुम्ही साहेबाला मारता तेव्हा दूसरेच दिवशी तुमचा टायर खरेच पंक्चर होतो.

बदलाचा नियम – तुम्ही जेव्हा रांग बदलता ( किंवा वाहतुकीची लेन ) , तेव्हा तुम्ही ज्या रांगेत आधी होता ती रांग किंवा लेन तुम्ही नव्याने धरलेल्या रांगेपेक्षा /लेनपेक्षा अधिक वेगाने सरकू / धावू लागते !

आंघोळीचा नियम – घरी एकटे असताना तुम्ही आंघोळीसाठी अंगावर पहिला तांब्या घेतलात रे घेतलात की लगेच दाराची वेल बाजते !

अनपेक्षित भेटीचा योग – तुम्हाला ओळखणारी व्यक्ती अचानकपणे तुम्हाला भेटण्याची शक्यता सर्वांधिक असते जेव्हा तुम्ही अशा व्यक्तीबरोबर असता की तुम्ही तिच्या बरोबर असलेले दूसरे कोणी बघणे तुम्हाला अजिबात नको असते !

बिघाडाचा नियम – आपले बिघडलेले उपकरण तुम्ही दूसर्या कोणाला दाखविता तेव्हा त्याने हात लावताच ते चालू होते !
शरीर विज्ञानाचा नियम – खाजेची तीव्रता व तुमचा हात तिकडे पोहचण्याची शक्यता याचे प्रमाण नेहमीच व्यस्त असते !

सिनेमागृह किंवा मैदानाचा नियम – कोठेही जा, बैठकव्यवस्थेत ज्यांची आसने जास्त लांब असतात ते सगळ्यात शेवटी येतात, हीच माणसे हजारवेळा आत-बाहेर करीत असतात, तसेच सामना किंवा खेळ संपण्याआधीच चालू पडतात. या उलट म्हणजे रांगेत अगदी सुरवातीला बसलेली माणसे सगळ्यात आधी येतात, आपली खुर्ची कधीही सोडत नाहीत, त्यांचे पाय चांगलेच लांब असतात नाहीतर पोट तरी सुटलेले असते आणि पडाद्यावर अगदी "दी एन्ड" दिसेपर्यंत वा सामन्याचा बक्षिस सभारंभ होईपर्यंत आपली जागा सोडत नाहीत. आणि हो, ही माणसे भांडकूदळ, उर्मट, उद्धट सुद्धा असतात !

गरम चहाचा नियम –तुम्ही वाफाळत्या चहाचा कप तोंडाला लावताच साहेब तुम्हाला बोलावितो व चहाचे शीतपेय झाल्यावरच तुमची सूटका करतो.

लॉकरचा नियम – लॉकर रूममध्ये जेव्हा दोनच माणसे असतात तेव्हा त्यांचे लॉकर एकमेकांच्या लगतच असतात.

पृष्ठभागाचा नियम – कारपेट जेवढे महाग तेवढी तुमच्या हातून लोणच्याची बाटली त्याच्यावर पडायची शक्यता जास्त !

तर्कशास्त्राचा नियम – तुम्ही जेवढे अतार्किक बोलाल तेवढे ते तर्कसंगत ठरते !

तयार कपड्यांचा नियम – तुमच्या मापाचे तयार कपडे तुम्हाला केव्हाच शोभून दिसणार नाहीत !

भाषणाचा नियम – न बोलून शहाणा !

बाजारपेठेचा नियम – तुम्हाला आवडणार्या वस्तूचे उत्पादन हमखास बंद झालेले असते ( उदा. बजाजची एम-८० स्कूटर ! )

आजारपणाचा नियम – आजारी पडलात तर डॉक्टरकडे रांग लावा, नंबर लागेपर्यंत तुम्हाला खूपच आराम पडलेला असेल, पण जर तुम्ही घरीच राहीलात तर मात्र तुमचा आजार बळावेल !

“एन्ड गेम” चे पुनर्प्रकाशन.

2011-07-16T12:08:00.001+05:30

एखादा पडलेला चित्रपट काही वर्षांनी नाव बदलून रिलिज करायचा प्रयत्न हिन्दी सिनेसृष्टीत होत असतो. तसे गाजलेले सिनेमे सुद्धा री-रन केले जातात. शोले हा सिनेमा अजूनही थिएटरला लावला तर निदान पहिला आठवडा तरी फुल्ल जाइल ! माझ्या ब्लॉगची वाचक संख्या 21000 पार झालेली आहे. ब्लॉगस्पॉट आपली पोस्ट किती जणांनी वाचली याची माहितीसुद्धा देते. मला वाटले होते की ही कथा नक्कीच पहिल्या दहात असेल ! पण आश्चर्य म्हणजे ही कथा अगदी पहिल्या वीसात सुद्धा नाही. नवीन वाचक सहसा जुन्या पोस्ट वाचायच्या भानगडीत पडत नाहीत म्हणूनच की काय मागच्या दोन वर्षात ही गोष्ट कोणी वाचलेलीच नाही ! तेव्हा मी मराठी ब्लॉग विश्वचा सुद्धा सभासद नव्हतो व त्यामुळे गोष्ट तेव्हा फारशी कोणाला कळली नसावी. अर्थात ज्यांनी ही गोष्ट वाचली ते बेहद्द खूश झाले होते. ही गोष्ट मी कोणतेही रफ वर्क न करता, थेट पोस्ट केली होती. गोष्टीतले प्रत्येक पात्र स्वत:च आपली ओळख करून देते व गोष्ट पुढच्या पात्राकडे सरकते. या गोष्टीत मी माझ्या खर्या आयुष्यातील प्रसंगाची बेमालूम मिसळण केलेली आहे. अनेकदा सांगूनही ही गोष्ट काल्पनिक आहे हे अजून अनेकांना पटलेले नाही ! आता असे वाटाते ही गोष्ट मी अजून दहा वर्षाने पोस्ट करायला हवी होती. कारण कितीही प्रयत्न केला तर एवढी चांगली गोष्ट उतरत नाही ! आता माझीही खात्री पटली आहे की या तोडीची थरारकथा माझ्याकडून लिहिली जाणे अशक्य ! तेव्हा एक प्रयोग म्हणून हीच गोष्ट परत प्रकाशित करीत आहे. नवीन वाचकांनी आपल्या पतिक्रीया जरूर कळवाव्यात ! धन्यवाद !

गोष्ट वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा.

भज गोविंदम, भज गोविंदम , भज गोविंदम मूढमते !

2011-07-12T16:26:00.003+05:30

काल अनेक संस्कृत, मराठी स्तोत्रांची लिंक दिली होती. या सगळ्यात "भज गोविंदम" हे आद्य शंकराचार्यांचे नितांत सुंदर व अतिशय अर्थपूर्ण स्तोत्र राहूनच गेले. चूक दुरूस्त करतानाच या स्तोत्राचा मराठीत अनुवाद करायचे मनात आले. हे स्तोत्र मी अनेकदा ऐकतो पण त्याचा अर्थ मलाच माहित नव्हता. कानाला गोड लागत होते म्हणून ऐकत होतो एवढेच ! स्वत: अनुवाद करण्याएवढा माझा संस्कृतचा मूळात अभ्यासच नाही. मायाजालावर त्याचा मराठी अनुवाद कोठेही मिळाला नाही. इंग्रजी अनुवाद मात्र भरपूर सापडले. त्यातल्या त्यात सोप्या इंग्रजी अनुवादाचा मराठी अनुवाद करायला घेतला. श्लोक व त्याच्या खाली त्याचा अनुवाद द्यायचा असे ठरले. क्लिष्टपणा वाटू नये म्हणून शब्दश: अनुवाद करण्याचे टाळले अहे. काही चूक असल्यास जरूर निदर्शनास आणून द्यावी ही विनंती. देवनागरीत उपलब्ध असलेले तसेच युनिकोडपुरक स्तोत्र शोधण्यासाठी सुद्धा बरेच शोधावे लागले.

शंकराचार्य म्हणजे माझ्या वडीलांचा दूसरा प्राण आहे. आद्य शंकराचार्य कोण हेच लोकांना माहित नाही मग त्यांच्या कार्याची माहिती कोणाला असणार ? नेमक्या याच गोष्टीची वडीलांना मनस्वी चीड येते व संताप सुद्धा ! या स्तोत्राचा मी केलेला मराठी अनुवाद मी त्यांनाच अर्पण करीत आहे.

प्रस्तावना - आद्य शंकराचार्य आपल्या शिष्यांबरोबर वाराणसीला आले होते. एका ठीकाणी एक वयोवृद्ध ब्राह्मण त्याच्या शिष्यांकडून व्याकरणाचे नियम घोकून घेत होता. शंकाराचार्यांना त्याची दया आली व त्या ब्राह्मणाला त्यांनी उपदेश केला की या उतार वयात व्याकरण घोकवून घेण्यापेक्षा थेट देवाची भक्तीच का करीत नाहीस. "भज गोविंदम" हे नितांत सुंदर व अर्थपूर्ण पद्य त्यांनी याच प्रसंगी रचले.

भज गोविंदम,भज गोविंदम,भज गोविंदम मूढ़मते|

संप्रप्ते सन्निहिते काले,नहि नहि सक्षति डुकृग्नूकरणे||

भज गोविंदम मूढ़मते| (१)

अरे मूर्खा, देवाचे भजन कर, जेव्हा अंत जवळ येइल तेव्हा हे व्याकरण तुझ्या काहीही कामाला येणार नाही.

मूढ़ जहीहि धनागम तृष्णा,कुरु सदबुद्धि मनसि वितृष्णाम|

यल्लभसे निजकर्मोपात्तं,वित्तं तेन विनोदय चित्तम||

भज गोविंदम मूढ़मते| (२)

अरे मूर्खा, धनसंचयाच्या मागे लागू नकोस,
धनाचा हव्यास सोड, आज तुला जे काही मिळाले आहे ते तुझे पुर्व-संचितच आहे. जे आहे त्यात समाधान मान.

नारीस्तनभरनाभिदेशं,दृष्टवा मागा मोहावेशम|

एतन्मांसवसादिविकारं,मनसि विव्हिन्तय वारंवारम||

भज गोविंदम्,मूढ़मते| (३)

विषय-भोगात गुंतून पडू नकोस, शरीर म्हणजे नुसता हाडा-मासाचा चिखल आहे हे आधी नीट समजून घे.

नदिनीदलगत जलमति तरलं,तदवज जीवित मतिशय चपलम|

विद्दि व्याध्यभिमान गस्तं,लोकं शोकहतं च समस्तम||

भज गोविंदम्,मूढ़मते|(४)

जीवन क्षणभंगूर आहे, जसे कमलपत्रावरील पाण्याचा थेंब. हे जग चंचलता, विषमता, दैन्य, दु:ख, व्याधींनी भरलेले आहे.

यावद् वित्तोपार्जन सक्तः,तावन् निज परिवारो रक्तः|

पश्चाज् जीवति जर्जर देहे,वार्ता कोपि न पृच्छति गेहे||

भज गोविंदम्,मूढ़मते|(५)

जो वरी पैसा, तो वरी बैसा ! जेव्हा तू कंगाल होशील तेव्हा हे जग तुझ्याकडे ढूंकूनही बघणार नाही !

यावत्पवनो निव्सिति देहे,तावत् पृच्छति कुशलं गेहे|

गतवति वायौ देहापाये,भार्या भिभ्यति तस्मिन्काये||

भज गोविंदम्,मूढ़मते| (६)

कुडीत जोवर प्राण आहे तो पर्यंत सगळेच तुझे सोबती असतील. तुझा श्वास थांबला की तुझे आप्त तुझ्या कलेवरचा सुद्धा धसका घेतील.

बालस्तावत् क्रीडासक्तः,तरुणस्तावत्तरुणी रक्तः|

वृध्धस्तावच्चिन्तामग्नः परमे ब्रह्मणि कोपि लग्नः||

भज गोविंदम्,मूढ़मते| (७)

बालकाचा ओढा खेळाकडे असतो तर तरूणांचा ओढा तरूणीकडे असतो , म्हातारपणी मात्र सगळे ओढग्रस्त / चिंताग्रस्त असतात ! परम ज्ञानाची आस मात्र कोणालाच नसते.

का ते कान्ता कस्ते पुत्रः,संसारोयमतीव विचित्रः|

कस्य त्वं कः कुत आयातः,तत्वं चिन्तय तदिह भ्रातः||

भज गोविंदम्,मूढ़मते| (८)

अरे कोठली बायको आणि कोठला मुलगा ! नसत्या विवंचनेत तू अडकून पडला आहेस. पण तू कोण ? कोठून आलास ? या सत्याचा कधी शोध घेणार आहेस ?

सत्संगत्वे निसंगत्वं,निसंगत्वे निर्मोहत्वम्|

निर्मोहत्वे निश्चलतत्वं,निश्चलत्वे जीवन्मूक्तिः||

भज गोविंदम्,मूढ़मते| (९)

सज्जनांशी संगत धरशील तर आसक्ती पासून सूटशील, अनासक्त झाल्यावर भ्रम तूटेल, भ्रम तूटला की तुझा निर्धार पक्का होइल व मग तुला मुक्तीचा मार्ग दिसेल.

वयसे गते कः कामविकारः,शुष्क नीरे कः कासारः|

क्षीणे वित्ते कः परिवारः,ज्ञाते तत्वे कः संसारः||

भज गोविंदम्,मूढ़मते| (१०)

तारूण्याचा बहर ओसरल्यावर कसले भोग भोगणार तू ? तळ्यातले पाणीच वाफ होवून गेल्यावर त्या तळ्याला तळे तरी कोण म्हणेल ? पैसा नसेल तेव्हा कोण तुमची सोबत करेल ? सत्याचाच शोध लागल्यावर आणखी कशाची गरजच काय ?

मा कुरु धनजन यौवनगर्वं,हरति निमेषात्कालःसर्वम्|

मायामयमिदमखिलं बुद्द्ध्वा,ब्रह्मपदं त्वं प्रविश विदित्वा||

भज गोविंदम्,मूढ़मते| (११)

संपत्ति, नातलग, तारूण्य यांचा गर्व धरू नकोस, हे सगळे एक क्षणात होत्याचे नव्हते होईल. ही सर्व माया आहे. हे सर्व सोडून दे व ब्रह्म जाणून घे.

दिनयामिन्यो सायं प्रातः,शिशिरवसन्तौ पुनरायातः|

कालःक्रिडति गच्छत्यायुः,तदपि न मुंचत्याशावायुः||

भज गोविंदम्,मूढ़मते| (१२)

दिवस आणि रात्र, संध्याकाळ आणि पहाट, थंडी आणि वसंत येतात आणि जातात. काळ काही कोणासाठी थांबत नाही. सृष्टीचे चक्र अव्याहतपणे चालूच आहे. तरीही आपल्या वासना मात्र सूटत नाहीत.

का ते कान्ताधनगतचिन्ता,वातुल किं तव नास्ति नियंता|

त्रिजगति सज्जनसंगतिरेका भवति भवार्णवतरणेनौका||

भज गोविंदम्,मूढ़मते| (१३)

अरे कशाला कांता आणि कनकाची काळजी करतोस ? जग-नियंत्याचा विचार कधी करणार ? त्रिकालात फक्त ज्ञानी माणसांची संगतच तुझी जीवन-नौका भवसागर पार करायला मदत करील.

जटिलो मुंडी लुंचित केशः,काषायाम्बर बहुक्रुत वेषः|

पश्यन्नपि च न पश्यति मूढः,ह्युदरनिमित्तं बहुकृतवेषः||

भज गोविंदम्,मूढ़मते| (१४)

काय पण सोंग आणले आहेस ! मुंडन काय केले आहेस, भगवी वस्त्रे काय ल्यायली आहेस, पोटासाठी हे सोंग आणले असलेस तरी मूर्खा तू स्वत:च फसलेला आहेस ! डोळे असून आंधळा झाला आहेस.

अंग गलितं पलितं मुंडं,दशनविहीनं जातं तुंडम्|

वृध्धो याति गृहित्वा दंडं,तदपि न मुंचत्याशा पिंडम्||

भज गोविंदम्,मूढ़मते| (१५)

अरे तुझे शरीर जर्जर झाले आहे, केस पिकले, तोंडाचे बोळके झाले आहे, काठीचा आधार घेतल्याशिवाय तुला चालताही येत नाही ! तरीही तुझ्या वासना काही मरत नाहीत !

अग्रे वह्निःपृष्ठे भानुः,रात्रो चुबुकसमर्पित जानुः|

करतलभिक्षस्तरुतलवासः,तद्दपि न मुंचत्याशापाशः||

भज गोविंदम्,मूढ़मते| (१६)

पुढे वणवा पेटला आहे तर मागे तुझी पापे. रात्री गुढघ्यात डोके लपवितोस, हात पसरून भीक मागून जगतो आहेस, कसातरी दिवस काढतो आहेस पण तरीही हे वासनांचे बाड फेकून द्यावे असे तुला वाटत नाही.

कुरुते गंगासागर गमनं,व्रतपरिपाल न मथवा दानम्|

ज्ञानविहीनः सर्वमतेन,भजति न मुकिंत जन्मसतेन||

भज गोविंदम्,मूढ़मते| (१७)

गंगेच्या संगमावर लोक तीर्थयात्रेसाठी जातात, धार्मिक विधी करतात, दान-धर्मही करतात. पण ज्ञानच झाले नसेल तर असे कर्मकांड अगदी शंभर जन्म करून सुद्धा मुक्ती मिळणार नाहीच !

सुरमन्दिर तरुमूल निवासः,शय्या भूतलमजिनं वासः|

सर्वपरिग्रह भोग त्यागः,कस्य सुखं न करोति विरागः||

भज गोविंदम्,मूढ़मते| (१८)

देवळात किंवा झाडाखाली राहिलास, जमिनीवर झोपलास, वल्कले नेसलीस, सर्वसंग परीत्याग केलास काय की सर्व सुखांवर पाणी सोडलेल काय , जो पर्यंत वासना आहे तो पर्यंत आनंद कसा मिळणार ?

योगरतोवा भोगरतोवा,संगरतोवा संगविहीनः|

यस्य ब्रम्हणि रमते चित्तं,नन्दति नन्दति नन्दत्येव||

भज गोविंदम्,मूढ़मते| (१९)

ध्यानधारणा करा किंवा विषयात रममाण व्हा, समाजात मिसळण्यात किंवा एकांतात सुख माना. पण आनंद, परमानंद , चिदानंद मात्र ब्रह्म जाणण्यानेच मिळणार आहे.

भगवद् गीता किंचिदधीता,गंगाजललवकणिका पीता|

सकृदपि येन मुरारिसमर्चा,क्रियते तस्य यमेन न चर्चा||

भज गोविंदम्,मूढ़मते| (२०)

गीतेचा एक अध्याय जरी शिकलात, गंगेचा एक थेंब जरी प्राशन केलात किंवा एकदा जरी मुरारीची (कृष्ण) पूजा केलीत तरीही तुम्ही यमावर विजय मिळवाल !

पुनरपि जननं पुनरपि मरणं,पुनरपि जननी जठरे शयनम्|

ईह संसारे बहुदुस्तारे,कृपयापारे पाहि मुरारे||

भज गोविंदम्,मूढ़मते| (२१)

जन्म-मरणाच्या फेर्यातुन फक्त कृष्ण-मुरारीच्या( मुरा नावाच्या राक्षसाचा वध करणारा तो मुरारी ) कृपेनेच तुम्ही मुक्त व्हाल.

रथ्याचर्पट विरचितकन्थः,पुण्यापुण्य विवर्जितपन्थः|

योगी योग नियोजीतचित्तः,रमते बालोन्मत्तवदेव||

भज गोविंदम्,मूढ़मते| (२२)

ज्याने वस्त्र म्हणून चिंध्या नेसल्या आहेत, पाप-पुण्याच्या जो पलिकडे गेलेला आहे, असा हा योगेश्वर सर्वांच्या ठायी वास करून आहे.

कस्त्वं कोहं कुत आयातः,का मे जननी कोमे तातः|

ईति परिभावय सर्वमसारं,विश्वं त्यक्त्वा स्वप्न विचारम्||

भज गोविंदम्,मूढ़मते| (२३)

तू कोण आहेस ? मी कोण आहे ? मी कोठून आलो ? माझी आई कोण ? पिता कोण ? हे जाणण्याच्या मागे लाग. बाकी सर्व माया आहे, स्वप्नवत आहे,तथ्यहीन आहे.

त्वयि मयिचान्यत्रैको विष्णुः,व्यर्थंकुप्यसि मय्यसहिष्णुं|

भव समचित्तःसर्वत्र त्वं,वांछस्यचिराधदि विष्णुत्वम्||

भज गोविंदम्,मूढ़मते| (२४)

तुझ्यात, माझ्यात, सर्वत्र एकच विष्णू वास करून आहे. उतावीळपणे माझ्यावर रागावू नकोस. सगळीकडे स्वत:ला पहा आणि अज्ञानाचा त्याग कर जो विषमतेचे कारण आहे.

शत्रो मित्रे पुत्रे बन्धौ,मा कुरु यत्नं विग्रहसन्धौ|

सर्वस्मिन्नपि पश्यात्मानं,सर्वत्रोत्सृज भेदाज्ञानम्||

भज गोविंदम्,मूढ़मते| (२५)

शत्रू, मित्र, मुलगा किंवा नातलग यांच्याशी भांडूही नकोस आणि सलगीही करू नकोस. तुला जर विष्णूस्वरूप व्हायचे असेल तर सगळीकडे समभाव ठेव.

कामं क्रोधं लोभंमोहं,त्यकत्वात्मानं पश्यति सोहम्|

आत्मज्ञानविहिना मूढाः,ते पच्यन्ते नरकनिगूढाः||

भज गोविंदम्,मूढ़मते| (२६)

काम, क्रोध, लोभ, मोह या सर्वांचा त्याग कर आणि मग स्वत:लाच विचार की मी कोण आहे. आत्मज्ञान झाले नाही तर नरक यातनाच भोगाव्या लागतात.

गेयं गीता नाम सहस्त्रं,ध्येयं श्रीपतिरुपजस्नम्|

नेयंसज्जनसंगे चित्तं,देयं दीनजनाय च वित्तम्||

भज गोविंदम्,मूढ़मते| (२७)

गीता गायन कर, विष्णू सहस्त्रनामाचे स्तवन कर, लक्ष्मीनारायणाचे ध्यान कर. सज्जनांची नेहमी संगत करावी, धन-दौलत गरजूंना वाटून टाकावी.

सुखतः क्रियते रामाभोगः,पश्चाद्धन्त शरीरे रोगः|

यद्यपि लोके मरणं शरणं तदपि न मुंचति पापाचरणम्||

भज गोविंदम्,मूढ़मते| (२८)

लोक शरीराचे चोचले पुरवितात पण त्यानेच शरीर व्याधिग्रस्त होते.मरण समोर दिसत असूनही माणूस पापाचरण मात्र सोडत नाही !

अर्थमनर्थं भावय नित्यं,नास्ति ततः सुखलेशःसत्यम्|

पुत्रादपि धनभांजां भीतिः,सर्वत्रैषा विहिता रीतिः||

भज गोविंदम्,मूढ़मते| (२९)

"अर्थाने अनर्थ होतो" हे नेहमीच प्रत्ययाला येते, पैसा मिळून कोणीही सुखी झालेला नाही. धनिकाला तर आपल्या मुलाची सुद्धा भीती वाटते.

प्राणायामं प्रत्याहारं,नित्यानित्य विवेक विचारम्|

जाप्यसमेत समाधि विधानं,कुर्ववधानं महदवधानम्||

भज गोविंदम्,मूढ़मते| (३०)

प्राणायामाचा अभ्यास करा, विषयातुन लक्ष काढून घ्या, शाश्वत आणि अशाश्वत यातला फरक जाणा, मंत्र सामर्थ्याने मनावर काबू मिळवा – हे सर्व समजून-उमजून करा.

भवमुक्तःगुरु चरणाम्बुज निर्भर भक्तः,संसारादचिराद् भवमुक्तः|

सेन्दिय मानस नियमादेवं,द्रक्ष्यसि निजह्यदयस्थं देवम्||

भज गोविंदम्,मूढ़मते| (३१)

गुरूच्या चरणकमलांची सेवा करूनच तुम्ही जन्म-मरणाचा वेढा तोडू शकाल. इंद्रीयांवर काबू मिळवून व मनाला आवर घालून तुम्ही तुमच्यातच वास करून असलेल्या परमेश्वरात सामावून जाल.

** समाप्त **

मायाजालात या स्तोत्राची एम.पी.3 उपलब्ध आहे पण त्यात फक्त 1, 3, 4, 7, 14, व 21 हेच श्लोक घेतले आहेत. अर्थात जिने कोणी हे गायले आहे तिचा आवाज मंत्रमुग्ध करून टाकणारा असाच आहे. उतरवून घेण्यासाठी इथे क्लिक करा.

नित्य पाठाची स्तोत्रे / श्लोक.

2011-07-11T12:39:00.001+05:30

कधी काळी दिवेलागणीच्या वेळेला घरातील सर्वांनी एकत्र बसून स्तोत्रे / श्लोक म्हणायची प्रथा होती.
या निमित्ताने घरातले सर्व एकत्र तरी येत. काही चांगले संस्कार यातुन नक्कीच होत होते. मुलांचे पाठांतर, शब्दोच्चार सुधारायला याने निश्चितच मदत होत होती. आजच्या धकाधकीच्या काळात संध्याकाळच हरवून गेली आहे. इच्छा असली तरी संध्याकाळी घरातले सगळे एकत्र जमू शकतीलच असे नाही. बरे मुलांकडून ती म्हणवून पाठ तरी कोण करून घेणार ? आजच्या किती पालकांची स्त्रोत्रे पाठ असतील. आजी किंवा आजोबा सोबत असण्याचे भाग्य किती नातवंडांच्या नशीबी असेल ? जुनी शिक्षण पद्धती घोकंपट्टीवर आधारीत होती ती आता कालबाह्य झाली तेव्हा त्याला पूरक असे हे जुनाट संस्कार तरी का जोपासायचे ? असा ही एक ट्रेंड आहे.

पहाटे, सकाळी किंवा संध्याकाळी ही स्त्रोते सगळ्यांबरोबर म्हणण्यात, ऐकण्यात मात्र एक आगळेच समाधान लाभते हे नक्की. येत नसतील, पाठ नसतील, संस्कृत उच्चार नीट जमत नसतील पण तंत्रामुळे शक्य असेल तर ही स्तोत्रे ऐकायला काय हरकत आहे ? नेटवर धांडोळा घेवून आपल्या म्हणण्यातील, ऐकण्यातील बहुतेक स्त्रोत्रांच्या एम.पी.3 मी संग्रहित केल्या आहेत. आपल्या सर्वासाठी त्याची लिंक देत आहे. आपल्याला एखादे स्तोत्र हवे असल्यास कृपया मला कळवावे, किंवा आपल्याकडे एखाद्या स्तोत्राची एम.पी. 3 असल्यास शेयर करायला हरकत नाही.

मी संग्रहीत केलेली स्तोत्रे / श्लोक खालील प्रमाणॆ –

आद्य शंकराचार्य रचित अन्नपूर्णाष्टकम
अथर्वशिर्ष
मारूति स्तोत्र (सुरेश वाडकर )
आद्य शंकराचार्यांचे गणेश भुजंग प्रयाग स्तोत्र
गोविंदाष्टकम
कनकधारास्तोत्रम
करूणाष्टके ( अनुराधा पौडवाल )
मनाचे श्लोक (दोन भागात, अनुराधा पौडवाल )
आद्य शंकाराचार्यांचे आत्मषटक किंवा निर्वाणाष्टकम
राघवाष्टकम
रामरक्षा स्तोत्र (पुरूषाच्या आवाजात )
रामरक्षा स्तोत्र ( अनुराधा पौडवाल )
शटपदीस्तोत्र
शिवरूद्र
शिव महिम्न स्तोत्र
शिव तांडव स्तोत्र (हे चक्क रावणाने रचले आहे ! )

सर्व स्तोत्रे एकेक करून उतरवून घेण्यासाठी येथे क्लिक करा.

कच्चा माल !

2011-07-10T19:15:00.003+05:30

महाराष्ट्र राज्याचा दहावीचा सरासरी निकाल यंदा ७६ % लागला आहे. त्यात मुंबई विभागाचा ८८ % तर पुणे विभागाचा निकाल ८६ % लागला आहे. बारावीचा सरासरी निकाल ७० % तर मुंबई व पुणे विभागाचा अनुक्रमे ७९ व ७७ टक्के आहे. उत्तीर्णांचे प्रमाण एवढे प्रचंड आहे की महाराष्ट्रात बुद्धीमत्तेचा महापूर आलेला आहे व राज्याचा शैक्षणिक दर्जा चांगलाच उंचावला आहे असा कोणाचाही समज होइल. वस्तुस्थिती काय आहे ? सरकारनेच नेमलेल्या एका समितीने राज्याचा दौरा करून जो अहवाल दिला तो धक्कादायक असाच आहे. सातवी झालेल्या मुलांना साधी अक्षर ओळखही झालेली नाही ! मी स्वत: १९८२ मध्ये दहावी उत्तीर्ण झालो तेव्हा मुंबई विभागाचा निकाल जेमेतेम ५-५५ % होता, राज्याची सरासरी ४०-४५ % असावी. तेव्हा राज्यात किती मुलांना अकरावीला प्रवेश घेता यईल याचा अभ्यास करून दहावीला किती जणांना पास करायचे ते ठरायचे. तेव्हा दहावीला पहिल्या आलेल्या मुलाला ९१ का ९२ % गुण होते. आता पहिला येणारा मुलगा ९८% गुण घेतो. प्रसिद्ध अर्थतज्ज्ञ व केंद्रात अर्थमंत्रीपद भूषविलेले सी.डी. देशमुख बोर्डात पहिले आले होते तेव्हा त्यांना अवघे ७७% गुण मिळाले होते असे कोठेतरी वाचल्याचे आठवते, म्हणजे आज मुले विद्वेत्तेत सीडींपेक्षा नक्कीच भारी असली पाहिजेत ! वस्तूस्थिती अशी आहे की अनेक तरूणांना साधा रजेचा अर्ज सुद्धा भरता येत नाही. पत्ता बदलला असेल तर कार्यालयाला नक्की कोणत्या शब्दात कळवायचे हे सुद्धा त्यांना जमत नाही ! अनेक नव पदवीधरांना "तुमची यत्ता कंची ?" असा विचारावे असे वाटते !

काही वर्षापुर्वी केंद्रीय परीक्षा मंडळ व राज्य मंडळ यांची म्हणे चांगलीच जुंपली होती. दोन्ही मंडळे, दूसरे मंडळ आपल्या विद्यार्थांना गुणाची खिरापत वाटते म्हणून 'त्या' मंडळाची मुले नामांकित विद्यालयातल्या जागा बळकावितात असे आरोप करीत होती. मराठी मुलांवर अन्याय होवू देणार नाही अशी हाळी देत मग राज्य सरकारने बाह्या सरसावल्या. टक्क्यावरच प्रवेश मिळतो ना ? मग सोपे आहे, करा गुणांची खैरात विद्यार्थांवर, करा की सगळ्यांनाच पास ! हे ही कमी पडेल म्हणून आधी पर्सेन्टाइल पद्धत, न्यायालयात ती टिकली नाही म्हणून मग सध्याची बेस्ट ऑफ ऑफ फाइव. अर्थात याने सुद्धा भागणार नव्हतेच. मग ३० % मार्कांची बेगमी शाळांतूनच केली गेली. लेखी परीक्षेत वस्तूनिष्ठ प्रश्न अधिक प्रमाणात विचारायचे ठरले. यंदा तर केंद्रीय मंडळाचा विज्ञान व गणिताचा अभ्यासक्रम राज्याच्या विद्यार्थांना जसाच्या तसा लावला गेला आहे. निदान नववीपर्यंत तरी पास-नापासाची भानगड ठेवायचीच नाही असे ठरले आहे ! राज्यातील शिक्षणाचा दर्जा कसा सुधारेल हा खरा प्रश्न आहे तर शासन किती विद्यार्थांच्या ढुंगणावर "पास " असा शिक्का मारता येइल याच वंचनेत आहे ! आग रामेश्वरी व बंब सोमेश्वरी असा प्रकार आहे. सरकारला एकूणच शिक्षण क्षेत्राशी काहीही देणे-घेणे नाही ! सरकारला खरी चिंता आहे ती सरकारात असलेल्यांच्या शिक्षणाच्या कारखानदारीला कच्चा माल कसा पुरवायचा ही !

गेली अनेक वर्षे एकही नव्या शाळेला राज्याने अनुदान दिलेले नाही. ज्यांना मिळते त्यांना ते किमान वर्षाच्या विलंबाने मिळते. शासनाकडे पैसा नाही म्हणून विना-अनुदान तत्वावरील शाळांना मायबाप सरकारला मोठ्या नाइलाजाने मान्यता द्यावी लागली. आज स्थिती अशी आहे की सरकार घ्या म्हणाले तरी या शाळा अनुदानाच्या भानगडीत पडणार नाहीत ! शिक्शानाची तळमळ असलेल्या नेत्यांना गल्लोगल्ली शाळा ,कॉलेजे, तंत्रनिकेतने काढता यावीत म्हणून मोक्याचे भूखंड नाममात्र दरात दिले गेले. एवढ्याने काय होणार ? कारखाना म्हटला की फायदा नको का ? सरकार तर अनुदान देवू शकत नाही मग पालकांना पिळून हवी तेवढी फी वसूल करायची मुभा मग या संस्थाना दिली गेली. आता शाळा म्हटली की शिक्षक आलेच ? पण त्यांचा पगार नाही परवडत ? उत्पादन खर्च वाढतो ना ! मग सरकारनेच शिक्षण सेवक योजना आणली, ३५०० रुपड्यात टेंपरवरी शिक्षक ! आता सरकारच ३५०० देते, तर कारखान्याने तेवढा तरी का द्यावा ? त्यात सुद्धा पगार किती दिला व सही कितीवर घेतली हे गुलदस्त्यातच ! चालवा तुमची कारखानदारी जोरात, शिक्षणाच्या नावान चांग भलं ! शिक्षणाचा प्रसार मात्र झाला पाहिजे. मागेल त्याला शिक्षण, पैका मोजेल त्याला पदवी !

राज्यात ही शैक्षणिक कारखानदारी मग चांगलीच फळफळली. कोणताही कारखानदार उत्पन्न वाढवायच्या मागे असतोच ना ? शिक्षणाच्या कारखान्यातले फिनिश प्रोडक्ट म्हणजे पदवीचा भेंडोळी घेतलेला युवक ! आणि कच्चा माल म्हणजे दहावी किंवा बारावी पास झालेला विद्यार्थी ! कारखानदारी चालवायची तर या कच्च्या मालाचा अव्याहत पुरवठा हवा. त्याची हमी कोण घेणार ? माय-बाप सरकारने ती सुद्धा जबाबदारी स्वीकारली ! लावा भरमसाठ निकाल ! करा सगळ्यांना पास ! काय , वर्ग कमी पडतायत ? भरा एका वर्गात ६० च्या एवजी १२५ मुले ? तेवढ्यानेही होत नाही ? मग वाढवा की तुकड्या ? काय कच्चा मालच कमी पडतोय ? अरे बापरे ! अजून मुले पास करा ! तरीही नाही ? नापासाला द्या की प्रवेश ? त्याचा बाप पैसा मोजतोय ना ? शिक्षण कसे अगदी तळागाळात पोहचले पाहिजे !

एकाच भागात अनेक उस कारखाने असले की उसाची कशी पळवा-पळवी होते ? ( उसाचे उदाहरण निव्वळ प्रतीकात्मक आहे, साखर सम्राटांच्या शिक्षण संस्था आहेत हा निव्वळ योगायोग समजावा ! )उत्पादन क्षमता आहे पण कच्चा मालच नाही मग कच्च्या मालाचे भाव भडकतात व पक्का माल बाजारभावाने विकणे सुद्धा अशक्य होवून बसते. या कारखानदारीतले तज्ज्ञ सुद्धा विना-अनुदानित शाळात शिकलेले, त्यांचे गणित कच्चे असणारच ! यंदा गंमतच झाली ! पुरेपुर काळजी घेवून सुद्धा कच्च्या मालाचा न भूतो असा तुटवडा निर्माण झाला ! सगळाच इस्कोट झाला बघा ! अभियांत्रिकीच्या जागांसाठी विद्यार्थीच उरले नाहीत ! मायबाप सरकार खडबडून जागे झाले. कच्च्या माला अभावी कारखाने बंद पडणार म्हणता ? असे कसे चालेल ? कोण आहे रे तिकडे ? पन्नास टक्के वाल्यानीच का बा विंजिनियर वायचे ? ४५ % वाल्यांनाबी द्या की एक चान्स ! अहो पण जिकडे ६० % वाला पैलतीर गाठू शकत नाहे तिकडे ४५ % वाला काय करणार ? काही तरी गुणवत्ता हवीच हो ! गुनवत्ता गुनवत्ता काय घेवून बसला राव, ती गेली भाडमध्ये ! पाण्यात पडले की आपसूकच पोहायला येते ! क्लास लावा, केट्या खा, पेपर फोडा, गुणात फेरफार करा, व्हा निवांत पास ! आमी कशाला नाय म्हटलय का ? तेवढी आमची कारखानदारी चालली म्हंजे झाले !

राव, पण एवढ्याने तरी भागेल ना ? का नापासांना पन एक चान्स द्यायचा ?